Η οθόνη αποτελεί πλέον τη σύγχρονη ψηφιακή πιπίλα για αμέτρητα βρέφη, καθώς ολοένα και περισσότεροι γονείς στρέφονται στην τεχνολογία για να εξασφαλίσουν λίγες στιγμές ηρεμίας μέσα στην ημέρα. Τα κινητά τηλέφωνα και τα tablets χρησιμοποιούνται ευρέως κατά τη διάρκεια της σίτισης, την ώρα του ύπνου, ενόσω οι ενήλικες εκτελούν τις καθημερινές οικιακές εργασίες ή απλώς τις στιγμές που έχουν πραγματική ανάγκη από ένα σύντομο διάλειμμα. Ωστόσο, μια νέα, εξαιρετικά σημαντική επιστημονική μελέτη έρχεται να ανατρέψει την καθιερωμένη αυτή πρακτική. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η τακτική χρήση οποιασδήποτε συσκευής πριν από την ηλικία των δύο ετών ενδέχεται να συνοδεύεται από εξαιρετικά σοβαρούς αναπτυξιακούς κινδύνους για το παιδί.
Ερευνητές από τέσσερα διαφορετικά πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου υπογραμμίζουν ότι τα βρέφη και τα νήπια αυτής της κατηγορίας θα πρέπει να αποφεύγουν εντελώς την τακτική και σκόπιμη έκθεση σε αυτό το ψηφιακό περιβάλλον. Η εμπεριστατωμένη ανασκόπηση συνδέει άμεσα την αυξημένη έκθεση κατά τη διάρκεια των δύο πρώτων ετών της ζωής με μια μακρά λίστα αρνητικών επιπτώσεων. Σε αυτές συγκαταλέγονται τα επίμονα προβλήματα ύπνου, οι σημαντικές καθυστερήσεις στην ανάπτυξη της γλώσσας, οι συμπεριφορικές δυσκολίες, ο αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης παχυσαρκίας, η μυωπία, καθώς και τα μεταγενέστερα προβλήματα στην κοινωνικοποίηση.
Οι κίνδυνοι ξεκινούν από τα πρώτα στάδια της ζωής
Η εν λόγω έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε κατόπιν ανάθεσης από το 1001 Critical Days Foundation και διεξήχθη από την εξειδικευμένη ερευνητική ομάδα iADDICT, εξέτασε σε βάθος τα παγκόσμια ερευνητικά δεδομένα σχετικά με την ψηφιακή έκθεση κατά τη διάρκεια των πρώτων 1.001 ημερών της ζωής του ανθρώπου, μια κρίσιμη περίοδος που ξεκινά από την εγκυμοσύνη και ολοκληρώνεται στην ηλικία των δύο ετών. Παράλληλα, η ομάδα προχώρησε στη διεξαγωγή ερωτηματολογίων σε γονείς και φροντιστές παιδιών αυτής της ηλικιακής ομάδας, καταγράφοντας τις πραγματικές συνθήκες που επικρατούν στα σύγχρονα νοικοκυριά.
Τα στατιστικά στοιχεία είναι άκρως αποκαλυπτικά και καταδεικνύουν την έκταση του φαινομένου. Η χρήση οποιασδήποτε οθόνης αναφέρθηκε σε ποσοστό που ξεπερνά το 70% των βρεφών και των νηπίων. Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι ένα στα δέκα βρέφη αποκοιμιέται τακτικά έχοντας απέναντί του μια αναμμένη οθόνη, ενώ ορισμένα παιδιά εκτίθενται στο έντονο φως και την οπτική διέγερση των συσκευών για αρκετές ώρες σε καθημερινή βάση, διαμορφώνοντας έτσι ένα περιβάλλον συνεχούς νευρολογικής διέγερσης.
Η υποκατάσταση των θεμελιωδών βιωματικών εμπειριών
Η συγκεκριμένη ερευνητική ανασκόπηση φροντίζει να διευκρινίσει ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δεν αποδεικνύουν απαραίτητα ότι η παρακολούθηση περιεχομένου προκαλεί άμεσα και αιτιολογικά κάθε αναπτυξιακό ζήτημα που καταγράφεται στη σχετική λίστα. Παρόλα αυτά, η προειδοποίηση των ειδικών παραμένει απολύτως ξεκάθαρη. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής του απαιτεί συγκεκριμένα ερεθίσματα για να εξελιχθεί ομαλά. Τα βρέφη έχουν απόλυτη και αδιαπραγμάτευτη ανάγκη από συνεχή έκθεση στον προφορικό λόγο, συμμετοχή σε σωματικό παιχνίδι, ποιοτικό ύπνο, διαρκή οπτική επαφή με τους ανθρώπους γύρω τους, αμέριστη προσοχή από τον άνθρωπο που τα φροντίζει και φυσιολογική κοινωνική αλληλεπίδραση στον πραγματικό κόσμο. Η πολύωρη ενασχόληση με την οθόνη έχει την τάση να παραγκωνίζει βίαια αυτές τις κρίσιμες βιωματικές εμπειρίες. Το πρόβλημα λαμβάνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις όταν οι φορητές συσκευές παύουν να είναι απλώς ένα μέσο περιστασιακής απασχόλησης και μετατρέπονται σε ένα εργαλείο ρουτίνας, το οποίο επιστρατεύεται μηχανικά για να καταπραΰνει το παιδί σε κάθε στιγμή δυσφορίας ή ανησυχίας.
Το σύνδρομο του παιδιού που εξαρτάται από το iPad
Η ηχηρή αυτή προειδοποίηση έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη χρονική συγκυρία, όπου οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και οι ειδικοί στον τομέα της υγείας εκφράζουν ήδη την έντονη ανησυχία τους για τα παιδιά που γίνονται υπερβολικά εξαρτημένα από την τεχνολογία. Η ετικέτα του iPad kid έχει καθιερωθεί πλέον ως ένας σύντομος και περιγραφικός όρος για τα παιδιά εκείνα που δυσκολεύονται αφάνταστα να αποχωριστούν τις οθόνες τους, απαιτούν μια διαρκή ψηφιακή διέγερση προκειμένου να παραμείνουν ήρεμα, ή χρησιμοποιούν την οπτική επαφή με τον ψηφιακό κόσμο ως την προεπιλεγμένη πηγή ανακούφισης και παρηγοριάς στην καθημερινότητά τους. Το φαινόμενο αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, καθώς η εύκολη λύση της ψηφιακής απασχόλησης αποτρέπει τα παιδιά από το να αναπτύξουν τους δικούς τους εσωτερικούς μηχανισμούς αυτορρύθμισης και διαχείρισης των συναισθημάτων τους.
Η ριζική αναθεώρηση των πρακτικών ανατροφής
Η λεπτομερής ανασκόπηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αυτές οι εξαρτητικές συνήθειες είναι πολύ πιθανό να ξεκινούν σε εξαιρετικά πρώιμο στάδιο, πολύ νωρίτερα από ό,τι αντιλαμβάνονται ή παραδέχονται οι περισσότερες οικογένειες. Η κύρια ανησυχία των επιστημόνων δεν εστιάζεται αποκλειστικά και μόνο στο τι ακριβώς παρακολουθούν τα βρέφη, δηλαδή στο περιεχόμενο καθαυτό, αλλά στην ταχύτητα και την ευκολία με την οποία ο χρόνος μπροστά στην οθόνη ενσωματώνεται στην καθημερινή ρουτίνα της φροντίδας.
Εάν ένα μικρό παιδί εισαχθεί στη χρήση των κινητών τηλεφώνων και των tablets ως το βασικό και συχνότερο εργαλείο καταπράυνσης πριν καν συμπληρώσει το δεύτερο έτος της ηλικίας του, η μετέπειτα εξάρτησή του από αυτές τις συσκευές στα επόμενα χρόνια της ζωής του δεν θα πρέπει να προκαλεί καμία απολύτως έκπληξη. Οι γονείς καλούνται να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τον χρόνο μέσα στο σπίτι και να αναζητήσουν εναλλακτικές, φυσικές μεθόδους αλληλεπίδρασης, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογία δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την ανθρώπινη επαφή.
