Η AI και τέχνη συναντιούνται ξανά, αυτή τη φορά όχι για να δημιουργήσουν απλώς εντυπωσιακές εικόνες, αλλά για να θέσουν πολύ πιο δύσκολα ερωτήματα: τι είναι συνείδηση, πώς προκύπτει η νοημοσύνη και πού τελειώνει το άτομο και αρχίζει ένα μεγαλύτερο σύστημα;
Η Google Arts & Culture και η LAS Art Foundation παρουσίασαν δύο νέα ψηφιακά έργα των Xin Liu και Eunjo Lee, τα οποία δημιουργήθηκαν στο πλαίσιο ενός εξάμηνου online artist residency. Οι δύο δημιουργοί χρησιμοποίησαν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, 3D τεχνολογίες και μοντέλα προσομοίωσης για να εξερευνήσουν όχι τόσο το τι μπορεί να «φτιάξει» η AI, όσο το πώς μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τη ζωή, την ύλη και τη συνείδηση.
Εκατομμύρια μικρά δίκτυα που δημιουργούν έναν ζωντανό κόσμο
Το «nom nom» της Xin Liu είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης.
Πρόκειται για μια διαδραστική προσομοίωση αποτελούμενη από εκατομμύρια μικροσκοπικά στοιχεία που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Κανένα από αυτά δεν γνωρίζει τι συμβαίνει στο σύνολο του συστήματος. Αντιδρά μόνο στο άμεσο περιβάλλον του.
Και όμως, από αυτές τις τοπικές αλληλεπιδράσεις αρχίζουν να εμφανίζονται μεγαλύτερες δομές.
Σχηματισμοί δημιουργούνται, συγκρούονται, διαλύονται και αναγεννιούνται, δίνοντας την αίσθηση ενός οικοσυστήματος που εξελίσσεται διαρκώς χωρίς να υπάρχει ένας κεντρικός «εγκέφαλος» που το ελέγχει.
Η τεχνική βάση βρίσκεται στα Neural Cellular Automata, μικρά νευρωνικά δίκτυα που μπορούν να προσομοιώνουν τον τρόπο με τον οποίο απλές μονάδες αυτοοργανώνονται και δημιουργούν πολύ πιο σύνθετες μορφές.
Η Liu χρησιμοποιεί αυτή την τεχνολογία για να εξετάσει μια διαφορετική αντίληψη της νοημοσύνης: όχι ως κάτι που βρίσκεται μέσα σε έναν μοναδικό ισχυρό εγκέφαλο ή AI model, αλλά ως αποτέλεσμα εκατομμυρίων μικρών αλληλεπιδράσεων.
Το έργο περιλαμβάνει ακόμη ένα σύστημα που επηρεάζεται από το Gemini και μεταβάλλεται συνεχώς, με την προσομοίωση να ανανεώνεται σε κύκλους κατά τη διάρκεια της ψηφιακής παρουσίασής της.
Η AI ως εργαλείο φιλοσοφίας
Το δεύτερο έργο, «In Your Eyes, Before My Own» της Eunjo Lee, ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική κατεύθυνση.
Πρόκειται για ένα βίντεο περίπου 20 λεπτών που κινείται ανάμεσα σε τρεις διαφορετικούς κόσμους, καθένας από τους οποίους αντιπροσωπεύει ένα διαφορετικό επίπεδο συνείδησης.
Η Lee περιγράφει τη δημιουργική της διαδικασία ως «techno-alchemy».
Ξεκίνησε από χειροποίητα σχέδια και τα μετέτρεψε σε ψηφιακά 3D αντικείμενα χρησιμοποιώντας σύγχρονα εργαλεία AI της Google, μεταξύ των οποίων Nano Banana και Veo. Στη συνέχεια πρόσθεσε motion-captured κινήσεις στους χαρακτήρες και χρησιμοποίησε στοιχεία της κορεατικής γλώσσας Hangul για να δημιουργήσει ένα ολόκληρο γλωσσικό σύστημα μέσα στο εικονικό περιβάλλον.
Το αποτέλεσμα δεν είναι μια απλή τεχνική επίδειξη.
Το έργο αντλεί στοιχεία από την ψυχολογία, τη φιλοσοφία και τον βουδιστικό μη δυϊσμό, εξετάζοντας την ιδέα ότι άνθρωποι, αντικείμενα και ψηφιακές οντότητες δεν υπάρχουν πραγματικά ως πλήρως ανεξάρτητες μονάδες.
Από το Indra’s Net στα neural networks
Μία από τις βασικές φιλοσοφικές αναφορές της Lee είναι το Indra’s Net, μια παλιά βουδιστική εικόνα ενός απέραντου δικτύου όπου κάθε στοιχείο αντανακλά όλα τα υπόλοιπα.
Η καλλιτέχνιδα συνδέει αυτή την ιδέα με τα σύγχρονα neural networks.
Η αναλογία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: στα νευρωνικά δίκτυα, το τελικό αποτέλεσμα δεν προκύπτει από έναν μοναδικό κόμβο, αλλά από ένα τεράστιο πλέγμα αλληλεξαρτώμενων υπολογισμών.
Κάπως αντίστοιχα, τα δύο έργα αντιμετωπίζουν τη συνείδηση και τη ζωή όχι ως απομονωμένα φαινόμενα, αλλά ως κάτι που γεννιέται μέσα από σχέσεις και αλληλεπιδράσεις.
Όχι άλλη μία επίδειξη AI art
Η συνεργασία έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή απομακρύνεται από την πιο συνηθισμένη συζήτηση γύρω από την AI και τέχνη.
Το ερώτημα εδώ δεν είναι αν ένα generative AI μπορεί να δημιουργήσει μια όμορφη εικόνα ή ένα εντυπωσιακό βίντεο.
Τα AI εργαλεία χρησιμοποιούνται περισσότερο σαν ερευνητικό υλικό.
Οι δύο καλλιτέχνιδες προσπαθούν να καταλάβουν τι σημαίνει η ύπαρξη ενός συστήματος που μπορεί να εξελίσσεται, να αντιδρά στο περιβάλλον του και να παράγει πολύπλοκες συμπεριφορές χωρίς να υπάρχει ένα μοναδικό κέντρο ελέγχου.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο των δύο έργων.
Σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη συζητείται κυρίως με όρους παραγωγικότητας, αυτοματοποίησης και οικονομικού ανταγωνισμού, εδώ χρησιμοποιείται ως αφορμή για μια πολύ παλαιότερη ανθρώπινη συζήτηση: τι σημαίνει να είσαι ζωντανός, τι σημαίνει να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο και αν η νοημοσύνη ανήκει πραγματικά μόνο στο άτομο.
Τα «nom nom» και «In Your Eyes, Before My Own» είναι διαθέσιμα ψηφιακά μέσω της Google Arts & Culture και της LAS Art Foundation.
