Η Oracle και η AstraZeneca ανακοίνωσαν μια νέα συνεργασία για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στις κλινικές δοκιμές φαρμάκων, επιχειρώντας να αντιμετωπίσουν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της φαρμακευτικής έρευνας: τον εντοπισμό ασθενών που μπορούν να συμμετάσχουν σε μια μελέτη. Το σχέδιο συνδυάζει τεχνολογίες AI, πραγματικά δεδομένα υγείας και υποδομές cloud, με στόχο να συνδέσει αποτελεσματικότερα την κλινική έρευνα με την καθημερινή ιατρική φροντίδα.
Η συμφωνία έχει διεθνή προσανατολισμό, με σχεδιαζόμενα προγράμματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη Μέση Ανατολή και στην Ευρώπη. Η πρώτη συγκεκριμένη εφαρμογή αφορά ασθενείς με αρτηριακή υπέρταση στο Άμπου Ντάμπι, σε συνεργασία με την εταιρεία υπηρεσιών υγείας M42. Ωστόσο, πρόκειται για μη δεσμευτική συμφωνία διερεύνησης εφαρμογών και όχι για τεχνολογία που έχει ήδη αποδείξει ότι επιταχύνει την ανάπτυξη φαρμάκων ή βελτιώνει τα αποτελέσματα των κλινικών δοκιμών.
Το μεγάλο εμπόδιο στην ανάπτυξη νέων φαρμάκων
Μία από τις δυσκολότερες διαδικασίες στην κλινική έρευνα είναι η επιλογή των κατάλληλων συμμετεχόντων. Κάθε μελέτη έχει συγκεκριμένα κριτήρια, τα οποία μπορεί να αφορούν την ηλικία, το ιστορικό ασθενειών, προηγούμενες θεραπείες, εργαστηριακές εξετάσεις και άλλες παραμέτρους.
Ο εντοπισμός ασθενών που πληρούν όλες αυτές τις προϋποθέσεις μπορεί να απαιτήσει σημαντικό χρόνο, ιδιαίτερα όταν τα απαραίτητα δεδομένα βρίσκονται διασκορπισμένα σε διαφορετικά νοσοκομεία και πληροφοριακά συστήματα.
Εδώ ακριβώς επιδιώκει να παρέμβει η τεχνητή νοημοσύνη. Με την κατάλληλη επεξεργασία των διαθέσιμων πληροφοριών, εξειδικευμένα συστήματα AI θα μπορούσαν να βοηθούν το ιατρικό προσωπικό να εντοπίζει νωρίτερα πιθανούς υποψηφίους για συμμετοχή.
Η τελική επιλογή, όμως, εξακολουθεί να απαιτεί ιατρική αξιολόγηση, εφαρμογή των κριτηρίων της μελέτης και συναίνεση του ασθενούς.
Η πρώτη εφαρμογή ξεκινά από την υπέρταση
Το πρώτο πρόγραμμα της συνεργασίας θα πραγματοποιηθεί στο Άμπου Ντάμπι, με τη συμμετοχή της M42, εταιρείας που δραστηριοποιείται στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.
Στόχος είναι να εξεταστεί πώς η αξιοποίηση πραγματικών δεδομένων υγείας μπορεί να βοηθήσει τους γιατρούς να εντοπίζουν ασθενείς με μη ελεγχόμενη αρτηριακή υπέρταση, να εφαρμόζουν τις κατάλληλες θεραπευτικές κατευθυντήριες οδηγίες και να διευκολύνουν τη συμμετοχή σε σχετικές κλινικές δοκιμές.
Η συγκεκριμένη εφαρμογή έχει σημασία επειδή επιχειρεί να συνδέσει δύο διαδικασίες που συχνά λειτουργούν ξεχωριστά: την καθημερινή παρακολούθηση των ασθενών και την έρευνα για νέες θεραπείες.
Οι δύο εταιρείες εξετάζουν επίσης εφαρμογές στην ογκολογία, στις καρδιαγγειακές, νεφρικές και μεταβολικές παθήσεις, στα αναπνευστικά νοσήματα, στην ανοσολογία και στις σπάνιες ασθένειες.
Δεν έχουν ανακοινωθεί συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα για την επέκταση των προγραμμάτων ούτε συμμετοχή ελληνικών νοσοκομείων.
Πώς θα χρησιμοποιούνται το AI και τα πραγματικά δεδομένα υγείας
Η Oracle θα συνεισφέρει την τεχνογνωσία της σε υποδομές cloud, ανάλυση δεδομένων, τεχνητή νοημοσύνη και λογισμικό κλινικών διαδικασιών. Η AstraZeneca θα προσφέρει την επιστημονική γνώση της στην ανάπτυξη φαρμάκων, στον σχεδιασμό κλινικών μελετών και στις κανονιστικές απαιτήσεις.
Κεντρικό στοιχείο της συνεργασίας αποτελεί η αξιοποίηση των λεγόμενων real-world data, δηλαδή δεδομένων που προκύπτουν από την πραγματική παροχή υπηρεσιών υγείας και όχι αποκλειστικά από οργανωμένες κλινικές μελέτες.
Τέτοιες πληροφορίες μπορούν να προέρχονται από ηλεκτρονικούς ιατρικούς φακέλους, εργαστηριακές εξετάσεις και καταγραφές θεραπειών, εφόσον επιτρέπεται η χρήση τους και τηρούνται οι απαραίτητες εγγυήσεις προστασίας.
Το AI θα μπορούσε να βοηθήσει στην αναγνώριση μοτίβων, στην αξιολόγηση πιθανής καταλληλότητας ασθενών και στην παρακολούθηση ενδείξεων ανεπιθύμητων ενεργειών.
Η συμφωνία δεν αφορά πρωτίστως τη δημιουργία νέων φαρμακευτικών μορίων μέσω AI, αλλά τη βελτίωση των διαδικασιών που συνδέουν την έρευνα, τις κλινικές δοκιμές και την ιατρική περίθαλψη.
Τι προβλέπεται για τα προσωπικά δεδομένα των ασθενών
Η χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε ιατρικές πληροφορίες δημιουργεί σημαντικές απαιτήσεις προστασίας της ιδιωτικότητας.
Η AstraZeneca και η Oracle διευκρινίζουν ότι η συνεργασία θα βασίζεται σε αποταυτοποιημένα δεδομένα υγείας και ότι η φαρμακευτική εταιρεία δεν θα λαμβάνει πληροφορίες που επιτρέπουν την άμεση ταυτοποίηση ασθενών.
Κάθε επιμέρους έργο θα πρέπει να εγκρίνεται ξεχωριστά, με νομικούς, κανονιστικούς, δεοντολογικούς και θεσμικούς ελέγχους πριν από την εφαρμογή του.
Για ενδεχόμενα προγράμματα στην Ευρώπη θα πρέπει επιπλέον να τηρείται το ισχύον πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων, συμπεριλαμβανομένου του GDPR.
Η αποταυτοποίηση αποτελεί σημαντικό μέτρο προστασίας, αλλά δεν εξαλείφει αυτομάτως όλους τους κινδύνους. Η ποιότητα των δεδομένων, η πιθανότητα επαναταυτοποίησης και η ανθρώπινη εποπτεία παραμένουν κρίσιμες παράμετροι.
Το Netflix κάνει στροφή και πάλι στις ταινίες και αλλάζει το πώς θα βγαίνουν οι σειρές
Μια σημαντική προοπτική που μένει να αποδειχθεί
Οι δύο εταιρείες θέλουν να δημιουργήσουν ένα μοντέλο συνεχούς αξιοποίησης γνώσης, στο οποίο τα ευρήματα της έρευνας και τα δεδομένα της καθημερινής ιατρικής πρακτικής θα μπορούν να υποστηρίζουν καλύτερο σχεδιασμό μελλοντικών μελετών.
Η αποτελεσματικότητα μιας τέτοιας προσέγγισης θα πρέπει να αποδειχθεί μέσα από μετρήσιμα αποτελέσματα, όπως ο χρόνος επιλογής συμμετεχόντων, η ακρίβεια εντοπισμού κατάλληλων ασθενών και η ποιότητα των κλινικών αποφάσεων.
Εξίσου σημαντικό είναι τα μοντέλα AI να αξιολογούνται σε διαφορετικούς πληθυσμούς, ώστε να περιορίζονται πιθανές μεροληψίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αποκλεισμό συγκεκριμένων ομάδων ασθενών.
Προς το παρόν, δεν έχουν ανακοινωθεί οικονομικοί όροι της συνεργασίας, ολοκληρωμένες εφαρμογές ή στοιχεία που να αποδεικνύουν μείωση του κόστους και της διάρκειας των κλινικών δοκιμών.
Η συμφωνία Oracle και AstraZeneca αποτυπώνει, πάντως, μια ουσιαστική κατεύθυνση για το AI στην υγεία. Αντί η τεχνολογία να χρησιμοποιείται μόνο για την ανακάλυψη υποψήφιων φαρμάκων, επιχειρείται πλέον η ενσωμάτωσή της στις πραγματικές διαδικασίες της ιατρικής έρευνας και περίθαλψης.
Το μεγάλο στοίχημα θα είναι αν αυτή η τεχνολογική υποδομή μπορεί να οδηγήσει σε ταχύτερη πρόσβαση των ασθενών στις κατάλληλες κλινικές μελέτες, χωρίς συμβιβασμούς στην ασφάλεια, στην επιστημονική αξιοπιστία και στην προστασία των προσωπικών δεδομένων.
