Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η ιδέα ότι θα μπορούσε κανείς να περπατά στο δρόμο, να κοιτάζει έναν άγνωστο και αυτομάτως να βλέπει το όνομά του και το προφίλ του στα κοινωνικά δίκτυα να αιωρούνται δίπλα στο κεφάλι του, ανήκε αποκλειστικά στη σφαίρα της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας. Σειρές όπως το Black Mirror είχαν προειδοποιήσει για τις κοινωνικές επιπτώσεις μιας τέτοιας τεχνολογίας. Σήμερα, όμως, η Meta φαίνεται πως είναι έτοιμη να διαβεί τον Ρουβίκωνα. Ο κολοσσός των social media εξετάζει σοβαρά και δοκιμάζει την ενσωμάτωση τεχνολογίας αναγνώρισης προσώπου (facial recognition) στα δημοφιλή έξυπνα γυαλιά Ray Ban Meta.
Η κίνηση αυτή, αν και τεχνολογικά εντυπωσιακή, σηματοδοτεί μια δραματική αλλαγή στη στάση της εταιρείας απέναντι στην ιδιωτικότητα και αναμένεται να προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων από ρυθμιστικές αρχές και οργανώσεις προστασίας δικαιωμάτων παγκοσμίως.
Η λειτουργία που αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Τα σημερινά έξυπνα γυαλιά RayBan Meta έχουν ήδη κερδίσει το κοινό χάρη στην κομψή σχεδίαση και τη δυνατότητα λήψης φωτογραφιών ή βίντεο με φωνητικές εντολές. Ωστόσο, η νέα λειτουργία που βρίσκεται υπό ανάπτυξη πηγαίνει την εμπειρία πολλά βήματα παρακάτω. Η βασική ιδέα είναι ότι οι κάμερες των γυαλιών θα σαρώνουν τα πρόσωπα των ανθρώπων που βρίσκονται στο οπτικό πεδίο του χρήστη. Στη συνέχεια, μέσω της επεξεργαστικής ισχύος της τεχνητής νοημοσύνης, το σύστημα θα συγκρίνει τα βιομετρικά δεδομένα με τη βάση δεδομένων των χρηστών του Instagram και του Facebook.
📍 Η εξέλιξη της είδησης: META
Εάν υπάρξει ταύτιση, ο χρήστης των RayBan Meta θα λαμβάνει πληροφορίες για το άτομο που κοιτάζει. Αυτές οι πληροφορίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν το ονοματεπώνυμο, τον αριθμό των κοινών φίλων, ή ακόμα και απευθείας συνδέσμους προς τα προφίλ τους στα social media. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια εκδοχή του “Shazam”, αλλά για ανθρώπους αντί για τραγούδια.
Το ζήτημα της συγκατάθεσης και οι «διάσημοι» πειραματόζωα
Αντιλαμβανόμενη την εκρηκτική φύση αυτής της τεχνολογίας, η Meta φαίνεται να προσεγγίζει το θέμα προσεκτικά, τουλάχιστον σε πρώτη φάση. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η λειτουργία δεν θα είναι εξαρχής ενεργοποιημένη για όλους και για όλα. Η εταιρεία φέρεται να ξεκινά δοκιμές με μια συγκεκριμένη ομάδα «prominent creators» (διακεκριμένων δημιουργών περιεχομένου) και influencers.
Το κλειδί για τη νομική και ηθική θωράκιση του εγχειρήματος είναι η έννοια του «opt-in». Θεωρητικά, για να μπορεί κάποιος να αναγνωριστεί από τα γυαλιά ενός τρίτου, θα πρέπει ο ίδιος να έχει δώσει τη συγκατάθεσή του και να έχει ενεργοποιήσει τη σχετική ρύθμιση στο προφίλ του. Αυτό θα επιτρέπει, για παράδειγμα, σε influencers να αναγνωρίζονται εύκολα από τους θαυμαστές τους σε εκδηλώσεις ή δημόσιους χώρους, διευκολύνοντας τη δικτύωση.
Ωστόσο, οι ειδικοί της ασφάλειας δεδομένων παραμένουν δύσπιστοι. Η ιστορία έχει δείξει ότι τέτοιες λειτουργίες συχνά ξεκινούν ως προαιρετικές και καταλήγουν να γίνονται ο κανόνας, ή ότι οι ρυθμίσεις απορρήτου είναι τόσο δαιδαλώδεις που οι χρήστες καταλήγουν να δίνουν συγκατάθεση εν αγνοία τους.
Ο κίνδυνος του doxing και η απώλεια της ανωνυμίας
Η μεγαλύτερη ανησυχία που συνοδεύει αυτή την εξέλιξη είναι το τέλος της ανωνυμίας στον δημόσιο χώρο. Μέχρι σήμερα, μπορούσε κανείς να περπατήσει σε μια πλατεία, να μπει στο μετρό ή να καθίσει σε ένα καφέ, γνωρίζοντας ότι είναι απλώς ένα πρόσωπο στο πλήθος. Η τεχνολογία της Meta απειλεί να διαλύσει αυτή την ασπίδα προστασίας.
Εάν η λειτουργία επεκταθεί πέραν των influencers, ο κίνδυνος για κακόβουλη χρήση (doxing) είναι τεράστιος. Φανταστείτε σενάρια όπου κάποιος μπορεί να μάθει το όνομα και τις συνήθειες ενός ατόμου που απλώς είδε στο δρόμο και του άρεσε, οδηγώντας σε περιστατικά ψηφιακής ή και φυσικής παρενόχλησης (stalking). Ακόμα και αν η λειτουργία παραμείνει αυστηρά «opt-in», η πίεση προς τους χρήστες να συμμετέχουν για να μην αποκλειστούν από τη νέα κοινωνική νόρμα θα είναι μεγάλη.
Επιπλέον, τίθεται θέμα για το τι συμβαίνει με τα δεδομένα των ανθρώπων που δεν έχουν δώσει συγκατάθεση. Για να αποφασίσει το σύστημα ότι κάποιος δεν είναι στη λίστα αναγνώρισης, πρέπει πρώτα να σκανάρει το πρόσωπό του και να το επεξεργαστεί, έστω και για κλάσματα του δευτερολέπτου. Αυτή η μη εξουσιοδοτημένη βιομετρική σάρωση αποτελεί νομική «νάρκη», ειδικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση όπου ισχύει ο αυστηρός κανονισμός GDPR.
Η στροφή 180 μοιρών του Andrew Bosworth
Είναι αξιοσημείωτο ότι η σημερινή στάση της Meta έρχεται σε πλήρη αντίθεση με δηλώσεις στελεχών της από το πρόσφατο παρελθόν. Ο Andrew Bosworth, επικεφαλής τεχνολογίας (CTO) της Meta, είχε δηλώσει κατηγορηματικά ότι η εταιρεία δεν θα προχωρούσε σε εφαρμογή αναγνώρισης προσώπου στα γυαλιά της χωρίς να υπάρχει ένα ξεκάθαρο νομικό πλαίσιο και δικλείδες ασφαλείας, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους.
Η αλλαγή πλεύσης υποδηλώνει ότι η πίεση του ανταγωνισμού και η ραγδαία εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης έχουν μεταβάλει τις προτεραιότητες. Με εταιρείες όπως η Apple (με το Vision Pro) και η Snap να επενδύουν στην επαυξημένη πραγματικότητα (AR), η Meta δεν θέλει να χάσει το πλεονέκτημα της «πρώτης κίνησης» σε μια αγορά που πιστεύει ότι θα αντικαταστήσει τα smartphones.
Τεχνικές προκλήσεις και το μέλλον
Πέρα από τα ηθικά ζητήματα, η υλοποίηση της αναγνώρισης προσώπου σε πραγματικό χρόνο παρουσιάζει και τεχνικές δυσκολίες. Η επεξεργασία βίντεο και η ταυτόχρονη αναζήτηση σε βάσεις δεδομένων δισεκατομμυρίων χρηστών απαιτούν τεράστια επεξεργαστική ισχύ και γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο. Αυτό επιβαρύνει σημαντικά την μπαταρία της συσκευής, ένα πεδίο στο οποίο τα τρέχοντα έξυπνα γυαλιά έχουν ήδη περιορισμούς.
Πιθανότατα, η επεξεργασία θα γίνεται στο cloud ή στο συνδεδεμένο smartphone και όχι στα ίδια τα γυαλιά, κάτι που όμως αυξάνει τον χρόνο απόκρισης (latency). Η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από το πόσο γρήγορα και αξιόπιστα μπορεί να εμφανιστεί η πληροφορία στο οπτικό πεδίο του χρήστη.
Η πρόθεση της Meta να εισάγει την αναγνώριση προσώπου στα wearables αποτελεί ένα κομβικό σημείο στην ιστορία της τεχνολογίας. Ανοίγει τον δρόμο για έναν κόσμο όπου η πληροφορία είναι πανταχού παρούσα και άμεσα προσβάσιμη, αλλά ταυτόχρονα θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδη δικαιώματα.
Καθώς η τεχνολογία ωριμάζει, η κοινωνία θα κληθεί να αποφασίσει πού τραβάει την κόκκινη γραμμή. Θέλουμε έναν κόσμο όπου όλοι ξέρουν τα πάντα για όλους με μια ματιά; Ή μήπως η «ευτυχής άγνοια» και η ανωνυμία του πλήθους είναι πολυτέλειες που πρέπει να διαφυλάξουμε με κάθε κόστος; Η απάντηση θα δοθεί τα επόμενα χρόνια, πιθανότατα μέσα από τις δικαστικές αίθουσες και τις ρυθμιστικές αρχές.
