Η NASA προχωρά σε μια ιστορική και απόλυτα ριζική αναθεώρηση του στρατηγικού της σχεδιασμού, αποφασίζοντας να βάλει οριστικά στον πάγο το πολυδιαφημισμένο σχέδιο για τη δημιουργία ενός μικρού διαστημικού σταθμού σε σεληνιακή τροχιά, προκειμένου να επικεντρώσει όλους τους διαθέσιμους πόρους της στην κατασκευή μιας μόνιμης βάσης απευθείας στην επιφάνεια του φεγγαριού. Επί σειρά ετών, η αμερικανική διαστημική υπηρεσία προωθούσε το όραμα του Gateway – ενός υπερσύγχρονου τροχιακού σταθμού που θα λειτουργούσε ταυτόχρονα ως επιστημονικό εργαστήριο και ως απαραίτητος ενδιάμεσος σταθμός ανεφοδιασμού για τις αποστολές στην επιφάνεια.
Ωστόσο, έπειτα από μια εξαιρετικά σκληρή και ρεαλιστική επαναξιολόγηση των χρονοδιαγραμμάτων, των διαθέσιμων οικονομικών πόρων και των τεράστιων απαιτήσεων της εφοδιαστικής αλυσίδας, οι ιθύνοντες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η εκτέλεση του συγκεκριμένου έργου θα λειτουργούσε απλώς ως τροχοπέδη. Ο πρωταρχικός, αδιαπραγμάτευτος στόχος είναι η επιστροφή των αμερικανικών πληρωμάτων στο σεληνιακό έδαφος, και μάλιστα με ρυθμούς ταχύτερους από εκείνους της Κίνας, η οποία αναπτύσσει το δικό της, εξαιρετικά ανταγωνιστικό διαστημικό πρόγραμμα.
Ο αγώνας δρόμου για την επιστροφή στο σεληνιακό έδαφος
📍 Η εξέλιξη της είδησης: NASA
Καθώς ο οργανισμός προετοιμάζεται πυρετωδώς για την εκτόξευση της αποστολής Artemis II – μιας επανδρωμένης πτήσης διάρκειας δέκα ημερών γύρω από τη Σελήνη, η οποία ενδέχεται να ξεκινήσει ακόμη και την Τετάρτη, 1η Απριλίου – η ηγεσία της υπηρεσίας αναδιαμορφώνει πλήρως τις αποστολές προσεδάφισης που θα ακολουθήσουν. Η στρατηγική επιδίωξη είναι να διασφαλιστεί πέραν πάσης αμφιβολίας ότι οι πρώτες μπότες που θα πατήσουν ξανά στη σεληνιακή σκόνη μετά την ιστορική αποστολή του 1972 θα φέρουν την αμερικανική σημαία. Αυτό μεταφράζεται πρακτικά στην απόλυτη δέσμευση για μια επιτυχημένη, ασφαλή προσεδάφιση κατά τη διάρκεια της πολυαναμενόμενης αποστολής Artemis IV, η οποία είναι προγραμματισμένη για το 2028.
Όσον αφορά την ασφυκτική πίεση χρόνου για την εγκαθίδρυση της σεληνιακής βάσης, οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ίδιες τις προηγούμενες δεσμεύσεις της υπηρεσίας. Ο φιλόδοξος στόχος του 2030 για την εγκατάσταση των πρώτων δομικών στοιχείων του βιότοπου των αστροναυτών προέκυψε άμεσα από τα πλάνα του Gateway, τα οποία η υπηρεσία είχε προωθήσει εντατικά στους επενδυτές και τα ενδιαφερόμενα μέρη τα προηγούμενα χρόνια. Προκειμένου, λοιπόν, να τηρηθεί αυτή η αυστηρή προθεσμία, η υπηρεσία δηλώνει πλέον ανοιχτά ότι οφείλει να παρακάμψει εντελώς την κατασκευή του διαστημικού σταθμού – δηλαδή του ίδιου ακριβώς έργου που είχε βοηθήσει στη διαμόρφωση του αρχικού χρονοδιαγράμματος.
Η πρόκληση της χρηματοδότησης και το επιχειρησιακό πλάνο
Το πολιτικό και οικονομικό παρασκήνιο πίσω από αυτές τις αποφάσεις είναι εξαιρετικά περίπλοκο. Τον περασμένο Δεκέμβριο, ο πρόεδρος Donald Trump υπέγραψε ένα εκτελεστικό διάταγμα το οποίο καθιστούσε υποχρεωτική τη δημιουργία κάποιου είδους σεληνιακού форт-ποστ (outpost) μέχρι το 2030. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημαντικό νομικό και πρακτικό εμπόδιο: η συγκεκριμένη οδηγία μπορεί να καθορίσει μόνο την πολιτική προθεσμία, χωρίς να έχει καμία απολύτως δικαιοδοσία ή έλεγχο επί της πραγματικής χρηματοδότησης. Έτσι, ενώ ο διαστημικός οργανισμός απαιτεί την εξασφάλιση 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε βάθος επταετίας για την κατασκευή της πρόσφατα σχεδιασμένης βάσης, στερείται επί του παρόντος οποιασδήποτε σταθερής, οικονομικής εγγύησης από το Κογκρέσο που να καλύπτει το συνολικό κόστος. Την ίδια στιγμή, πολλοί Αμερικανοί νομοθέτες έχουν στρέψει την προσοχή τους στην προσπάθεια διάσωσης άλλων κρίσιμων πρωτοβουλιών που αφορούν το διάστημα και τις επιστήμες της Γης, τις οποίες η τρέχουσα διοίκηση επιθυμεί να περικόψει.
Ο διοικητής της υπηρεσίας, Jared Isaacman, τοποθετήθηκε ξεκάθαρα επί του θέματος, αναφέροντας πως δεν μπορεί να φανταστεί κανέναν που θα προτιμούσε οι αστροναύτες του να βρίσκονται ψηλά πάνω από τη Σελήνη, κοιτάζοντας απλώς προς τα κάτω εκεί όπου διαδραματίζεται όλη η πραγματική δράση, αντί να βρίσκονται οι ίδιοι στην επιφάνεια. Αυτή η σαρωτική αλλαγή στις σεληνιακές φιλοδοξίες ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης συνάντησης που φιλοξένησε η υπηρεσία στην Ουάσιγκτον αυτή την εβδομάδα. Η εκδήλωση, η οποία έφερε την κωδική ονομασία Ignition, είχε ως απώτερο σκοπό να συγκεντρώσει την αμέριστη υποστήριξη των ιδιωτών εργολάβων, των διεθνών διαστημικών εταίρων και, φυσικά, των νομοθετών.
Η στρατηγική των τριών φάσεων στον σεληνιακό νότιο πόλο
Οι αστροναύτες θα αναλάβουν την κατασκευή της βάσης στον σεληνιακό νότιο πόλο, μια αχανή περιοχή που έχει περίπου το μέγεθος της πολιτείας της Βιρτζίνια. Η συγκεκριμένη γεωγραφική ζώνη διαθέτει βαθιούς, μόνιμα σκιασμένους κρατήρες, οι οποίοι εκτιμάται ότι κρύβουν τεράστιες ποσότητες αρχαίου πάγου και άλλων παγωμένων, πολύτιμων υλικών. Εάν οι επιστημονικές ομάδες καταφέρουν να εξορύξουν αυτούς τους πόρους, τα πληρώματα θα μπορούσαν να τους αξιοποιήσουν άμεσα για τη διαβίωση και την εργασία τους στην επιφάνεια, εξαλείφοντας την ανάγκη για συνεχή, δαπανηρό ανεφοδιασμό από τον πλανήτη Γη.
Το νέο, αναθεωρημένο σχέδιο ξεδιπλώνεται προσεκτικά σε τρεις διακριτές φάσεις. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, ο οργανισμός θέλει να αποδείξει έμπρακτα ότι μπορεί να προσεγγίσει τη σεληνιακή επιφάνεια με τεράστια συχνότητα και απόλυτη αξιοπιστία. Για να το πετύχει αυτό, θα χρησιμοποιήσει περίπου δύο δωδεκάδες εκτοξεύσεις και περισσότερες από 20 προσεδαφίσεις – ως επί το πλείστον εμπορικές – για να μεταφέρει προηγμένα ρομπότ στον νότιο πόλο. Αυτά τα αυτοματοποιημένα συστήματα θα αναλάβουν την ανίχνευση για νερό και τη δοκιμή πυρηνικών θερμαντήρων, οι οποίοι είναι απολύτως απαραίτητοι για τη διατήρηση του ευαίσθητου υλικού εξοπλισμού (hardware) κατά τη διάρκεια των μακρών περιόδων απόλυτου σκότους και ακραίου, διαστημικού ψύχους.
Γύρω στο 2029, θα τεθεί σε εφαρμογή η δεύτερη φάση. Πολύ βαρύτερα συστήματα προσεδάφισης (landers) θα μεταφέρουν τον βαρύ εξοπλισμό παραγωγής ενέργειας και τηλεπικοινωνιών. Ταυτόχρονα, εξαιρετικά ανθεκτικά οχήματα (rovers) θα ξεκινήσουν την ισοπέδωση του ανώμαλου εδάφους για τη δημιουργία των χώρων διαβίωσης, επικουρούμενα από ένα ειδικό, συμπιεσμένο όχημα το οποίο θα λειτουργεί ουσιαστικά ως ένα κινητό σπίτι για τους αστροναύτες. Στη συνέχεια, μπαίνοντας στη δεκαετία του 2030, τα πληρώματα θα παραλάβουν πολλαπλές μονάδες βιοτόπων για να υποστηρίξουν πολύ μεγαλύτερης διάρκειας παραμονές, καθώς και μια σταθερή, αδιάλειπτη ροή εμπορευματικών πτήσεων που θα μεταφέρουν κρίσιμες προμήθειες και θα επιστρέφουν στη Γη με πολύτιμα σεληνιακά δείγματα.
Αξιοποίηση τοπικών πόρων και προετοιμασία για τον Άρη
Ένας από τους σημαντικότερους, στρατηγικούς στόχους αυτής της τελικής φάσης είναι η εκμάθηση της χρήσης του ίδιου του σεληνιακού εδάφους, το οποίο είναι γνωστό με τον επιστημονικό όρο ρεγόλιθος (regolith). Όπως εξήγησε αναλυτικά ο Carlos Garcia-Galan, εκτελεστικό στέλεχος του προγράμματος της σεληνιακής βάσης, σχεδιάζονται εκτεταμένες δοκιμές μεθόδων 3D printing και άλλων προηγμένων τεχνικών για τη μετατροπή αυτού του άφθονου υλικού σε ανθεκτικά δομικά τούβλα. Παράλληλα, θα γίνουν προσπάθειες για την εξαγωγή οξυγόνου, νερού και άλλων βασικών στοιχείων που θα μπορούσαν να αποδειχθούν εξαιρετικά χρήσιμα για τη συντήρηση και την επέκταση της βάσης.
Η υπηρεσία υποστηρίζει σθεναρά ότι η εκμάθηση της διαβίωσης στο σκληρό περιβάλλον της Σελήνης αποτελεί ένα απολύτως αναγκαίο, ενδιάμεσο βήμα για την ασφαλή μεταφορά ανθρώπων στον πλανήτη Άρη. Εάν προκύψει κάποια σοβαρή, τεχνική βλάβη, ένα πλήρωμα στον Άρη θα έμενε εγκλωβισμένο για μήνες σε έναν μακρινό, αφιλόξενο κόσμο χωρίς καμία ελπίδα άμεσης βοήθειας. Λειτουργώντας μια πλήρως εξοπλισμένη βάση στη Σελήνη, ο οργανισμός ευελπιστεί να αντιμετωπίσει και να επιλύσει όλες τις τεράστιες προκλήσεις της διατήρησης της ανθρώπινης ζωής. Αυτό περιλαμβάνει την επιβίωση κατά τη διάρκεια των μακρών σεληνιακών νυχτών με το ακραίο ψύχος, την επισκευή κρίσιμου εξοπλισμού χωρίς τη δυνατότητα γρήγορου ανεφοδιασμού και την αποτελεσματική χρήση των τοπικών πόρων, ενώ οι αστροναύτες βρίσκονται σε απόσταση μόλις τριών ημερών ταξιδιού από την ασφάλεια του σπιτιού τους.
Ο Garcia-Galan τόνισε πως όταν φτάσουμε τελικά στον Άρη, θα χρειαστούμε οπωσδήποτε κάποιες από αυτές τις ικανότητες και ο εξοπλισμός θα πρέπει να είναι ήδη δοκιμασμένος και απολύτως αξιόπιστος. Όσο για το παραγκωνισμένο πρόγραμμα Gateway, οι επίσημες πηγές διαβεβαιώνουν ότι ο διαστημικός σταθμός δεν έχει ακυρωθεί οριστικά και θα μπορούσε να τεθεί ξανά σε προτεραιότητα σε μεταγενέστερο χρόνο. Ωστόσο, δεδομένου ότι η υπηρεσία σκοπεύει να επαναχρησιμοποιήσει ένα μεγάλο μέρος του ήδη κατασκευασμένου hardware για τη σεληνιακή βάση, το μέλλον του παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο.
Τα επιστημονικά εργαστήρια δοκιμών και ο υπόλοιπος εξοπλισμός που κατασκευάστηκαν αρχικά για τον διαστημικό σταθμό θα μετατοπιστούν για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των αποστολών επιφανείας. Διαλύοντας πρακτικά το Gateway για τα εξαρτήματά του, οι αξιωματούχοι εκτιμούν ρεαλιστικά ότι μπορούν να χρηματοδοτήσουν τη βάση χωρίς να απαιτηθεί μια τεράστια, μη ρεαλιστική αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού. Το όλο εγχείρημα μπορεί να μοιάζει με σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά όπως κατέληξε χαρακτηριστικά ο υπεύθυνος του προγράμματος, το σχέδιο είναι ακριβώς να μετατραπεί αυτή η φαντασία σε απτή πραγματικότητα.
