Είκοσι πέντε χρόνια μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2001, η NASA θυμάται την ημέρα που άλλαξε τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον κόσμο μέσα από μια μοναδική οπτική, εκείνη του μοναδικού Αμερικανού που εκείνη τη στιγμή δεν βρισκόταν καν στον πλανήτη.
Ο αστροναύτης Frank Culbertson βρισκόταν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό όταν τα αεροσκάφη έπληξαν το World Trade Center και το Πεντάγωνο. Από εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, παρακολουθούσε τη Νέα Υόρκη να καλύπτεται από καπνό, καταγράφοντας σε φωτογραφίες μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της σύγχρονης αμερικανικής ιστορίας.
Για τη NASA, όμως, η 11η Σεπτεμβρίου δεν έμεινε μόνο σε αυτές τις εικόνες από την τροχιά. Τις ημέρες και τα χρόνια που ακολούθησαν, η αμερικανική διαστημική υπηρεσία συμμετείχε στην παρακολούθηση των συνεπειών της καταστροφής, μετέφερε χιλιάδες αμερικανικές σημαίες στο Διάστημα και έστειλε μέχρι τον Άρη ένα μικρό αλλά εξαιρετικά συμβολικό κομμάτι μετάλλου από τους κατεστραμμένους Δίδυμους Πύργους.
Ο μοναδικός Αμερικανός που δεν βρισκόταν στη Γη
Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001, ο Frank Culbertson ήταν διοικητής της Expedition 3 στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Όταν πληροφορήθηκε τις επιθέσεις, ο ISS περνούσε πάνω από την περιοχή της Νέας Υόρκης. Ο Culbertson άρχισε να φωτογραφίζει τη Γη και σύντομα είδε μια τεράστια στήλη καπνού να υψώνεται από το Manhattan.
Από τη θέση του δεν μπορούσε να γνωρίζει με ακρίβεια τι παρακολουθούσε εκείνη τη στιγμή. Διαβάζοντας αργότερα τις πληροφορίες που έφταναν στον σταθμό, συνειδητοποίησε ότι πιθανότατα είχε κοιτάξει τη Νέα Υόρκη γύρω από τη στιγμή της κατάρρευσης του δεύτερου πύργου.
Η εικόνα είναι από μόνη της ιστορική: ένας άνθρωπος σε τροχιά γύρω από τη Γη παρακολουθεί από το παράθυρο ενός διαστημικού σταθμού τις συνέπειες μιας επίθεσης που θα επανακαθόριζε την παγκόσμια πολιτική και ασφάλεια για τις επόμενες δεκαετίες.
Την επόμενη ημέρα, ο Culbertson κατέγραψε δημόσια τις σκέψεις του.
«Ο κόσμος άλλαξε σήμερα», έγραψε, προσπαθώντας να περιγράψει τη σύγκρουση ανάμεσα στην αποστολή του στο Διάστημα και σε όσα συνέβαιναν στη χώρα του.
Η αντίθεση ήταν δύσκολο να αγνοηθεί. Ένας διαστημικός σταθμός που είχε δημιουργηθεί ως διεθνές επιστημονικό project για την εξέλιξη της ανθρώπινης γνώσης περνούσε πάνω από μια πόλη που βίωνε μαζική καταστροφή.
Η 11η Σεπτεμβρίου μέσα από το παράθυρο του ISS
Οι φωτογραφίες που τράβηξε ο Culbertson απέκτησαν ιδιαίτερη ιστορική αξία ακριβώς επειδή παρουσιάζουν την 11η Σεπτεμβρίου από μια οπτική που κανένας άλλος Αμερικανός δεν μπορούσε να έχει εκείνη την ημέρα.
Από την τροχιά, οι δρόμοι, τα κτίρια και οι άνθρωποι δεν διακρίνονταν. Εκείνο που ήταν ορατό ήταν η τεράστια στήλη καπνού που εκτεινόταν από το Manhattan και μεταφερόταν πάνω από την περιοχή.
Ο Culbertson περιέγραψε αργότερα πόσο παράδοξο ήταν να κοιτάζει τη χώρα του από μια τόσο εντυπωσιακή θέση και ταυτόχρονα να βλέπει τον καπνό από τις «πληγές» της.
Η προσωπική διάσταση έγινε ακόμη βαρύτερη όταν πληροφορήθηκε ότι ο Charles «Chic» Burlingame, κυβερνήτης του αεροσκάφους που συνετρίβη στο Πεντάγωνο, ήταν παλιός συμφοιτητής του στη Ναυτική Ακαδημία των ΗΠΑ.
Λίγες ημέρες αργότερα, μέσα από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, ο Culbertson έπαιξε το στρατιωτικό σάλπισμα «Taps» στη μνήμη του.
Η NASA επιστρατεύει δορυφόρους και αισθητήρες
Η αντίδραση της NASA μετά την 11η Σεπτεμβρίου δεν περιορίστηκε στη συμβολική διάσταση.
Επιστημονικά προγράμματα της υπηρεσίας ενεργοποιήθηκαν σε συνεργασία με τη FEMA, καθώς υπήρχε ανάγκη παρακολούθησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από την κατάρρευση των κτιρίων.
Αισθητήρες χρησιμοποιήθηκαν σε πτήσεις πάνω από τις πληγείσες περιοχές για τον εντοπισμό πιθανών αερομεταφερόμενων ρύπων, ενώ δορυφορικά συστήματα συνέβαλαν στην παρακολούθηση της κατάστασης από ψηλά.
Η συγκεκριμένη κινητοποίηση ανέδειξε μια λιγότερο προβεβλημένη πλευρά της διαστημικής τεχνολογίας.
Δορυφόροι και Earth observation systems δεν εξυπηρετούν μόνο την εξερεύνηση ή την επιστημονική έρευνα. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα σε φυσικές καταστροφές, μεγάλες κρίσεις και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, παρέχοντας δεδομένα που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να συγκεντρωθούν.
6.000 σημαίες ταξίδεψαν στο Διάστημα
Λίγους μήνες αργότερα, η NASA επέλεξε έναν διαφορετικό τρόπο για να τιμήσει όσους έχασαν τη ζωή τους αλλά και όσους συμμετείχαν στις επιχειρήσεις διάσωσης και αποκατάστασης.
Στην αποστολή STS-108, το Space Shuttle Endeavour μετέφερε σχεδόν 6.000 μικρές αμερικανικές σημαίες στο Διάστημα.
Οι σημαίες επέστρεψαν στη Γη και ενσωματώθηκαν σε αναμνηστικά πακέτα που δόθηκαν στις οικογένειες θυμάτων και σε ανθρώπους που συμμετείχαν στην αντιμετώπιση των συνεπειών των επιθέσεων.
Μαζί τους ταξίδεψαν και αντικείμενα με ιδιαίτερο συμβολισμό, ανάμεσά τους μια αμερικανική σημαία που είχε ανακτηθεί από τα συντρίμμια του World Trade Center και μια σημαία των Πεζοναυτών από το Πεντάγωνο.
Η διανομή των αναμνηστικών άρχισε στις 14 Ιουνίου 2002, την National Flag Day των ΗΠΑ.
Από τους Δίδυμους Πύργους μέχρι τον Άρη
Ίσως η πιο ασυνήθιστη ιστορία που συνδέει τη NASA με την 11η Σεπτεμβρίου βρίσκεται σήμερα εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τη Νέα Υόρκη.
Τον Σεπτέμβριο του 2001, μηχανικοί της Honeybee Robotics στο Manhattan εργάζονταν στην κατασκευή των Rock Abrasion Tools για τα Mars Exploration Rovers Spirit και Opportunity.
Τα εργαλεία είχαν σχεδιαστεί ώστε να αφαιρούν το εξωτερικό στρώμα πετρωμάτων στον Άρη, επιτρέποντας στα επιστημονικά όργανα των rovers να εξετάζουν το εσωτερικό τους.
Μετά τις επιθέσεις, οι μηχανικοί αποφάσισαν να δημιουργήσουν ένα μνημείο διαφορετικό από οποιοδήποτε άλλο.
Αλουμίνιο που είχε ανακτηθεί από το World Trade Center χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή προστατευτικών τμημάτων των καλωδίων στα δύο εργαλεία. Πάνω στο μέταλλο χαράχθηκε η αμερικανική σημαία.
Τα συγκεκριμένα κομμάτια ταξίδεψαν στη συνέχεια στον Άρη μαζί με τα Spirit και Opportunity.
Έτσι, ένα μικρό μέρος του World Trade Center βρίσκεται μέχρι σήμερα πάνω στη σεληνιακή, σχεδόν άφθαρτη στις ανθρώπινες χρονικές κλίμακες επιφάνεια του Άρη, ως μνημείο για τα θύματα της 11ης Σεπτεμβρίου.
Στο ψυχρό και ξηρό περιβάλλον του πλανήτη, τα μεταλλικά αυτά τμήματα θα μπορούσαν να παραμείνουν εκεί σε καλή κατάσταση για εκατομμύρια χρόνια.
Samsung AI glasses: Η επόμενη γενιά αποκτά οθόνη μπροστά στα μάτια της
Όταν η διαστημική τεχνολογία γίνεται μέρος της ιστορικής μνήμης
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η ιστορία της NASA και της 11ης Σεπτεμβρίου υπενθυμίζει κάτι που συχνά χάνεται πίσω από πυραύλους, διαστημικές αποστολές και τεχνικά επιτεύγματα.
Η εξερεύνηση του Διαστήματος δεν εξελίσσεται αποκομμένη από την ανθρώπινη ιστορία.
Ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός μπορεί να βρισκόταν εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από τη Νέα Υόρκη, αλλά για τον Frank Culbertson η απόσταση δεν έκανε τα γεγονότα λιγότερο πραγματικά. Αντίθετα, ίσως έκανε την αντίθεση ακόμη πιο ισχυρή.
Την ίδια στιγμή που ένα διεθνές πλήρωμα βρισκόταν σε τροχιά υπηρετώντας ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά εγχειρήματα συνεργασίας μεταξύ κρατών, στη Γη εξελισσόταν ένα γεγονός που θα οδηγούσε σε πολέμους, νέες πολιτικές ασφαλείας και βαθιές αλλαγές στη διεθνή πραγματικότητα.
Από τις φωτογραφίες της Νέας Υόρκης που τραβήχτηκαν από τον ISS μέχρι τις σημαίες του Endeavour και το αλουμίνιο των Δίδυμων Πύργων που έφτασε στον Άρη, η NASA δημιούργησε άθελά της ένα μοναδικό διαστημικό αρχείο της 11ης Σεπτεμβρίου.
Και ίσως η πιο δυνατή εικόνα να παραμένει η απλούστερη: ένας άνθρωπος μόνος του μακριά από τη Γη, να κοιτάζει από το παράθυρο του ISS τον καπνό πάνω από τη Νέα Υόρκη και να αντιλαμβάνεται, πριν ακόμη γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες, ότι ο κόσμος κάτω από αυτόν είχε μόλις αλλάξει.
