Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στις 17 Σεπτεμβρίου την πρόταση EU KIDS Act, η οποία απαγορεύει τους λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης όπως στο YouTube στο TikTok στο Instagram, σε παιδιά κάτω των 13 ετών και περιορίζει σε μία ώρα ημερησίως τη χρήση για τους ηλικίας 13 και 14. Το ερώτημα που τίθεται αμέσως δεν αφορά ωστόσο το τι προβλέπει η πρόταση, αλλά το αν μπορεί να εφαρμοστεί.
Η ιστορία των αντίστοιχων προσπαθειών δεν είναι ενθαρρυντική. Η Αυστραλία θέσπισε πέρυσι απαγόρευση για χρήστες κάτω των 16 ετών, με τους νεότερους να συνεχίζουν να αποκτούν πρόσβαση στις πλατφόρμες παρά τους περιορισμούς. Η Ευρώπη καλείται να λύσει το ίδιο ακριβώς πρόβλημα, σε σαφώς μεγαλύτερη κλίμακα και με 27 διαφορετικά εθνικά συστήματα.
Το πρώτο εμπόδιο: πώς αποδεικνύεται η ηλικία
Κάθε τέτοια ρύθμιση καταρρέει ή στέκει στο σημείο της ταυτοποίησης. Η Επιτροπή προτείνει πιστοποιημένα εργαλεία, ανάμεσά τους ειδική εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας που στηρίζεται σε τεχνολογία μηδενικής γνώσης – επιβεβαιώνει δηλαδή αν κάποιος πληροί ένα ηλικιακό κριτήριο χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητά του στην πλατφόρμα.
Η λύση είναι τεχνικά κομψή και απαντά στην κύρια ένσταση περί ιδιωτικότητας. Δεν απαντά όμως στο πρακτικό ερώτημα: τι εμποδίζει έναν δεκάχρονο να χρησιμοποιήσει τα στοιχεία ενός ενήλικα. Η επαλήθευση αποδεικνύει ότι κάποιος διαθέτει έγκυρα διαπιστευτήρια – όχι ότι η συσκευή χρησιμοποιείται από εκείνον.
Το δεύτερο εμπόδιο: ποιος ελέγχει τον χρόνο
Το όριο της μίας ώρας ημερησίως δημιουργεί πρόσθετη δυσκολία. Προϋποθέτει ότι η πλατφόρμα γνωρίζει πόση ώρα έχει ήδη περάσει ο συγκεκριμένος ανήλικος – στη δική της υπηρεσία.
Τι συμβαίνει όμως όταν το ίδιο παιδί διαθέτει λογαριασμό σε τέσσερις διαφορετικές πλατφόρμες; Το όριο λειτουργεί ανά υπηρεσία ή αθροιστικά; Η πρόταση δεν διευκρινίζει μηχανισμό συγκέντρωσης, ενώ ένας τέτοιος μηχανισμός θα απαιτούσε ανταλλαγή δεδομένων ανάμεσα σε ανταγωνιστικές εταιρείες – κάτι που έρχεται σε ευθεία σύγκρουση με το ίδιο το πνεύμα της προστασίας δεδομένων.
Το τρίτο εμπόδιο: η συσκευή δεν ανήκει στο παιδί
Υπάρχει και μια παράμετρος που σπάνια συζητείται. Στην ελληνική πραγματικότητα, τα περισσότερα παιδιά χρησιμοποιούν συσκευές που ανήκουν τυπικά σε γονείς, ενώ πολλά έχουν πρόσβαση σε λογαριασμούς που δημιουργήθηκαν με στοιχεία ενηλίκων.
Κάθε σύστημα ελέγχου ηλικίας προϋποθέτει ότι ο ανήλικος δηλώνει την πραγματική του ηλικία ή ότι ο γονέας επιβάλλει τον περιορισμό. Στην πρώτη περίπτωση, το κίνητρο ψεύδους είναι προφανές. Στη δεύτερη, η ρύθμιση δεν προσθέτει κάτι ουσιαστικό σε όσα ήδη μπορεί να κάνει ένας γονέας με τα υπάρχοντα εργαλεία γονικού ελέγχου.
Τι μπορεί πράγματι να επιβληθεί
Εδώ βρίσκεται και η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της πρότασης. Το σκέλος που έχει ρεαλιστικές πιθανότητες εφαρμογής δεν είναι η απαγόρευση αλλά οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στις ίδιες τις εταιρείες.
Η αφαίρεση των εθιστικών σχεδιαστικών στοιχείων για ανηλίκους, η υποχρέωση υποβολής σχεδίων παιδικής ασφάλειας εκ των προτέρων και κυρίως η αντιστροφή του βάρους απόδειξης – οι εταιρείες οφείλουν να αποδεικνύουν ότι τα προϊόντα τους είναι ασφαλή, αντί οι αρχές να τεκμηριώνουν τη βλάβη – είναι μετρήσιμες απαιτήσεις που ελέγχονται.
Και εδώ η Ένωση διαθέτει αποδεδειγμένα εργαλεία. Τα πρόστιμα φτάνουν το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών, ενώ οι πρόσφατες υποθέσεις κατά μεγάλων πλατφορμών έδειξαν ότι οι κυρώσεις επιβάλλονται και εισπράττονται. Μια εταιρεία μπορεί να αγνοήσει ένα ηλικιακό όριο – δύσκολα αγνοεί πρόστιμο δισεκατομμυρίων.
Τι σημαίνει πρακτικά για τις ελληνικές οικογένειες
Η πρόταση δεν αποτελεί ακόμη νόμο. Απαιτείται έγκριση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη, ενώ οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να μεταβάλουν ουσιαστικά τις λεπτομέρειες – χωρίς ανακοινωμένη ημερομηνία εφαρμογής.
Η Ελλάδα βρίσκεται πάντως σε σχετικά προνομιακή θέση, καθώς διαθέτει ήδη υποδομή γονικής επιβεβαίωσης ηλικίας μέσα από το Kids Wallet, το οποίο λειτουργεί από το 2025. Αν η ρύθμιση προχωρήσει, η προσαρμογή θα είναι ευκολότερη από ό,τι σε κράτη μέλη που ξεκινούν από το μηδέν.
Το ρεαλιστικό συμπέρασμα παραμένει ωστόσο ένα: καμία ρύθμιση δεν υποκαθιστά τη γονική εποπτεία. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται οι πλατφόρμες – δεν μπορεί να ελέγξει ποιος κρατά το κινητό.
