Το AI drift είναι ένας νέος όρος για μια παλιά ανθρώπινη συνήθεια: όταν ένα εργαλείο κάνει κάτι ευκολότερο, σταδιακά αρχίζουμε να του αναθέτουμε όλο και περισσότερα. Μόνο που αυτή τη φορά το εργαλείο δεν κάνει απλώς υπολογισμούς ή βρίσκει τον δρόμο. Μπορεί να γράψει ένα email, να λύσει μια εργασία, να μας συμβουλεύσει για μια σχέση, να δημιουργήσει τους γαμήλιους όρκους μας ή ακόμη και να μιλήσει με άλλους ανθρώπους για λογαριασμό μας.
Το Center for Humane Technology προσπαθεί τώρα να βάλει όνομα σε αυτή τη μετάβαση. Με μια νέα καμπάνια που εμφανίζεται για τέσσερις εβδομάδες σε σταθμούς και συρμούς του μετρό της Νέας Υόρκης, η μη κερδοσκοπική οργάνωση καλεί τους χρήστες να «Stop the AI Drift» – να αναρωτηθούν, δηλαδή, ποια κομμάτια της σκέψης, των σχέσεων και της καθημερινότητάς τους θέλουν πραγματικά να παραδώσουν στην τεχνητή νοημοσύνη.
Τι είναι το AI drift
Το Center for Humane Technology ορίζει το AI drift ως τη σταδιακή διάβρωση ανθρώπινων ικανοτήτων καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής ζωής.
Ο όρος είναι σκόπιμα δανεισμένος από το «model drift» του machine learning, όπου η απόδοση ενός μοντέλου μπορεί να υποβαθμιστεί όταν αλλάζουν τα πραγματικά δεδομένα γύρω του.
Στην ανθρώπινη εκδοχή, η ιδέα είναι διαφορετική.
Αν αφήνουμε συνεχώς ένα chatbot να γράφει αντί για εμάς, ίσως εξασκούμε λιγότερο τη γραφή. Αν του ζητάμε να λύσει κάθε δύσκολο πρόβλημα πριν προσπαθήσουμε μόνοι μας, μπορεί να μειώνεται η γνωστική προσπάθεια που κάνουμε. Αν καταφεύγουμε πρώτα στο AI όταν αντιμετωπίζουμε μια προσωπική σύγκρουση, ενδέχεται να παρακάμπτουμε μέρος της δύσκολης αλλά ουσιαστικής ανθρώπινης διαδικασίας της επικοινωνίας.
Δεν σημαίνει ότι κάθε χρήση AI προκαλεί κάποιο είδος «παρακμής». Το AI drift είναι περισσότερο ένα πλαίσιο συζήτησης για το σημείο όπου η βοήθεια μετατρέπεται σε εξάρτηση.
«Δεν θα το έλεγες στον θεραπευτή σου, αλλά θα το πεις στο AI;»
Οι διαφημίσεις της καμπάνιας χρησιμοποιούν επίτηδες προσωπικά παραδείγματα.
Μία από αυτές ρωτά αν κάποιος είναι διατεθειμένος να πει σε ένα AI πράγματα που δεν θα μοιραζόταν ούτε με τον θεραπευτή του.
Μια άλλη αναρωτιέται αν ένα παιδί έγραψε πραγματικά τη σχολική του εργασία ή αν την παρήγαγε το AI.
Ο στόχος δεν είναι να υποστηριχθεί ότι κάθε προσωπική συνομιλία με chatbot είναι επιβλαβής.
Η καμπάνια προσπαθεί να δείξει πόσο μικρή είναι πλέον η απόσταση ανάμεσα στη χρήση AI ως εργαλείου και στη χρήση του ως αντικαταστάτη διαδικασιών που μέχρι πρόσφατα απαιτούσαν ανθρώπινη σκέψη ή σχέση.
Και αυτή η μετάβαση μπορεί πράγματι να γίνει χωρίς να την παρατηρήσουμε.
Το AI drift μπορεί να «γλιστρήσει» στην καθημερινότητα
Ένας φοιτητής μπορεί αρχικά να χρησιμοποιεί ένα chatbot για να διορθώσει τη γραμματική μιας εργασίας.
Αργότερα μπορεί να του ζητήσει να δημιουργήσει το outline.
Στη συνέχεια να γράψει την εισαγωγή.
Και κάποια στιγμή ολόκληρη η εργασία μπορεί να έχει παραχθεί χωρίς ο ίδιος να έχει πραγματικά επεξεργαστεί το αντικείμενο.
Το ίδιο μοτίβο μπορεί να εμφανιστεί στις σχέσεις.
Αρχικά το AI βοηθά κάποιον να βελτιώσει το προφίλ του σε dating app. Μετά γράφει τα πρώτα μηνύματα. Στο άκρο αυτής της λογικής υπάρχουν πλέον agents που μπορούν να πραγματοποιούν μεγάλο μέρος της αρχικής διαδικασίας γνωριμίας για τον χρήστη.
Δεν υπάρχει σαφής γραμμή όπου ένα εργαλείο γίνεται ξαφνικά «δεκανίκι».
Αυτό είναι ακριβώς το επιχείρημα πίσω από το AI drift.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι η υπερβολική εξάρτηση έχει κόστος
Παρότι ο συγκεκριμένος όρος είναι καινούργιος, οι ανησυχίες που περιγράφει δεν είναι αποκλειστικά θεωρητικές.
Πρόσφατες έρευνες έχουν εξετάσει τι συμβαίνει όταν οι χρήστες βασίζονται υπερβολικά σε chatbots για γνωστικές εργασίες.
Μελέτες του MIT, για παράδειγμα, έχουν δείξει ότι η ανεξέλεγκτη χρήση AI σε μαθησιακά περιβάλλοντα μπορεί να μειώσει τη γνωστική προσπάθεια σε σύγκριση με συστήματα που δίνουν υποδείξεις αντί για έτοιμες απαντήσεις.
Άλλη έρευνα έδειξε ότι άνθρωποι που βασίζονταν σε AI για την αξιολόγηση ειδήσεων μπορούσαν στη συνέχεια να αποδώσουν χειρότερα όταν έπρεπε να ξεχωρίσουν μόνοι τους αληθινές από ψευδείς πληροφορίες.
Υπάρχουν επίσης μελέτες για AI companions που καταγράφουν περιπτώσεις ισχυρού συναισθηματικού δεσμού, dependency και προσδοκιών από τις ανθρώπινες σχέσεις που επηρεάζονται από την αλληλεπίδραση με ανθρωπόμορφα chatbots.
Αυτά τα αποτελέσματα δεν αποδεικνύουν ότι κάθε χρήση AI οδηγεί σε γενικευμένη απώλεια ικανοτήτων.
Δείχνουν όμως ότι το design και ο τρόπος χρήσης έχουν σημασία.
Η αξία της «τριβής»
Η πιο ενδιαφέρουσα ιδέα της καμπάνιας αφορά κάτι που ο τεχνολογικός κλάδος προσπαθεί εδώ και δεκαετίες να εξαφανίσει: την τριβή.
Κάθε προϊόν υπόσχεται λιγότερα clicks, λιγότερο χρόνο, λιγότερη προσπάθεια.
Όμως δεν είναι κάθε δυσκολία περιττή.
Το να παλεύεις με ένα δύσκολο μαθηματικό πρόβλημα μπορεί να είναι αργό, αλλά μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνεις.
Το να λύσεις μια σύγκρουση με έναν φίλο μπορεί να είναι άβολο, αλλά έτσι αναπτύσσονται σχέσεις.
Το να γράψεις μόνος σου μια δύσκολη παράγραφο μπορεί να απαιτεί χρόνο, αλλά ταυτόχρονα οργανώνεις τη σκέψη σου.
Το ερώτημα επομένως δεν είναι «πώς αφαιρούμε κάθε friction με AI;».
Είναι ποια τριβή δεν πρέπει να αφαιρέσουμε.
Πώς προτείνουν να περιορίσουμε το AI drift
Η καμπάνια προτείνει μερικούς απλούς κανόνες.
Να κρατάμε τις βαθιά προσωπικές συνομιλίες για ανθρώπους της ζωής μας όταν αυτό είναι εφικτό.
Να κάνουμε μια πρώτη προσπάθεια μόνοι μας πριν ζητήσουμε από AI να ολοκληρώσει μια εργασία.
Και ακόμη να δοκιμάζουμε μία ημέρα την εβδομάδα χωρίς AI, ώστε να αντιλαμβανόμαστε καλύτερα πού έχει ενσωματωθεί στις συνήθειές μας.
Δεν είναι ανάγκη κάποιος να ακολουθήσει αυτούς τους κανόνες κατά γράμμα.
Το σημαντικότερο ίσως είναι η ερώτηση που βρίσκεται πίσω τους:
Χρησιμοποιώ το AI για να επεκτείνω αυτό που μπορώ να κάνω ή για να αποφύγω να το κάνω εγώ;
Δεν είναι πόλεμος κατά της τεχνητής νοημοσύνης
Η συζήτηση για το AI drift δεν χρειάζεται να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα chatbots πρέπει να εγκαταλειφθούν.
Το AI μπορεί να αφαιρεί πραγματικά άσκοπη εργασία, να βοηθά ανθρώπους να ξεκινήσουν κάτι που διαφορετικά δεν θα μπορούσαν και να προσφέρει πρόσβαση σε γνώσεις και εργαλεία που παλαιότερα απαιτούσαν σημαντικό χρόνο ή κόστος.
Το δύσκολο είναι να αποφασίσουμε τι θέλουμε να αυτοματοποιήσουμε και τι θεωρούμε αρκετά σημαντικό ώστε να συνεχίσουμε να το κάνουμε μόνοι μας.
Γιατί το μεγαλύτερο ρίσκο ίσως να μην είναι ότι μια μέρα θα ξυπνήσουμε και θα έχουμε ξαφνικά χάσει μια συγκεκριμένη ανθρώπινη ικανότητα.
Μπορεί να είναι ότι θα έχουμε σταματήσει σταδιακά να τη χρησιμοποιούμε – και δεν θα θυμόμαστε καν πότε ακριβώς συνέβη.
