Τα social media για ανηλίκους μπαίνουν σε ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο στην Ελλάδα, με το ελληνικό σχέδιο να θέτει ως ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη για την πρόσβαση σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης. Η εφαρμογή των σχετικών διατάξεων προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027, μεταφέροντας παράλληλα σημαντικό μέρος της ευθύνης για τον έλεγχο της ηλικίας στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Η ελληνική πρωτοβουλία έρχεται την ίδια περίοδο που η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί το EU KIDS Act, ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο προστασίας των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον. Οι δύο ρυθμίσεις κινούνται προς την ίδια γενική κατεύθυνση, αλλά δεν είναι ταυτόσημες: το ελληνικό σχέδιο επικεντρώνεται κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ η ευρωπαϊκή πρόταση καλύπτει επίσης video platforms, online games, app stores και ορισμένες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.
Όριο ηλικίας τα 15 έτη στην Ελλάδα
Η βασική πρόβλεψη είναι σαφής: παιδιά που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτονται από τη ρύθμιση.
Για την εφαρμογή του μέτρου, η ηλικία δεν θα υπολογίζεται με βάση την ακριβή ημερομηνία γενεθλίων κάθε παιδιού. Για τους σκοπούς της συγκεκριμένης ρύθμισης, παιδιά που έχουν γεννηθεί μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος θα θεωρείται ότι φτάνουν στο σχετικό ηλικιακό όριο την 1η Ιανουαρίου.
Η εφαρμογή προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027. Η κυβέρνηση έχει ήδη παρουσιάσει το μέτρο ως απαγόρευση πρόσβασης στα social media για παιδιά κάτω των 15 ετών, με περίοδο προσαρμογής για τις πλατφόρμες πριν από την έναρξη εφαρμογής.
Πώς θα ελέγχεται η ηλικία
Ίσως το πιο κρίσιμο πρακτικό ερώτημα είναι πώς μια πλατφόρμα θα γνωρίζει ότι ο χρήστης είναι πράγματι άνω των 15 ετών.
Το ελληνικό σχέδιο δεν επιβάλλει μία συγκεκριμένη εφαρμογή ή τεχνολογία.
Οι πάροχοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν κατάλληλες, αξιόπιστες και αναλογικές μεθόδους age verification, περιορίζοντας τα προσωπικά δεδομένα που συλλέγονται στο απολύτως αναγκαίο και προστατεύοντας την ιδιωτικότητα του χρήστη.
Η κύρια ευθύνη συμμόρφωσης βρίσκεται επομένως στις ίδιες τις πλατφόρμες και όχι στον ανήλικο ή στην οικογένεια. Η κυβερνητική παρουσίαση προβλέπει επίσης επανεπαλήθευση υφιστάμενων λογαριασμών, ώστε να μπορούν να εντοπιστούν περιπτώσεις στις οποίες η δηλωμένη ηλικία δεν ανταποκρίνεται στην πραγματική.
Το Kids.gov.gr Wallet δεν είναι υποχρεωτικό
Ένα σημαντικό σημείο αφορά το Kids.gov.gr Wallet.
Το ελληνικό σχέδιο δεν προβλέπει ότι όλοι οι ανήλικοι πρέπει υποχρεωτικά να χρησιμοποιούν το Kids.gov.gr Wallet ή το Gov.gr Wallet για να αποδεικνύουν την ηλικία τους.
Οι συγκεκριμένες λύσεις παρουσιάζονται ως παραδείγματα μηχανισμών που μπορούν να αξιοποιηθούν, επειδή έχουν σχεδιαστεί με λογική περιορισμένης αποκάλυψης δεδομένων και προστασίας της ιδιωτικότητας.
Οι πλατφόρμες μπορούν να χρησιμοποιήσουν και άλλες ισοδύναμες τεχνολογικές λύσεις, εφόσον ανταποκρίνονται στις ευρωπαϊκές απαιτήσεις για αποτελεσματικότητα, αξιοπιστία, αναλογικότητα και ελαχιστοποίηση δεδομένων.
Τι αλλάζει με το EU KIDS Act
Το ευρωπαϊκό σχέδιο πηγαίνει αρκετά πιο μακριά. Το EU KIDS Act προβλέπει κοινό ηλικιακό πλαίσιο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κάτω από τα 13 έτη δεν επιτρέπεται προσωπικός λογαριασμός σε social media, ενώ από τα 13 έως πριν από τη συμπλήρωση των 15 προβλέπεται η δυνατότητα ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού που δημιουργείται και εποπτεύεται από γονέα ή κηδεμόνα. Από τα 15, ο ανήλικος θα μπορεί να δημιουργεί αυτόνομα λογαριασμό.
Ο ειδικός λογαριασμός των 13-14 ετών δεν θα αποτελεί κανονικό social media profile χωρίς περιορισμούς.
Η ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπει ενεργοποιημένα parental controls, δυνατότητα ημερήσιου ορίου χρήσης έως μία ώρα και γονικό έλεγχο στις νέες επαφές.
Όχι μόνο social media
Μία από τις σημαντικότερες διαφορές είναι ότι το EU KIDS Act δεν περιορίζεται στα κλασικά κοινωνικά δίκτυα.
Περιλαμβάνει κανόνες ασφαλούς σχεδιασμού για video-sharing platforms, διαδικτυακά παιχνίδια, app stores και υπηρεσίες AI, μεταξύ των οποίων conversational assistants και άλλα συστήματα που μπορούν να χρησιμοποιούνται από παιδιά.
Η φιλοσοφία του είναι ότι δεν αρκεί μόνο ένας ηλικιακός φραγμός. Οι υπηρεσίες που χρησιμοποιούν ανήλικοι πρέπει να έχουν σχεδιαστεί με ασφαλέστερες προεπιλογές και περιορισμούς σε features που μπορεί να ενθαρρύνουν υπερβολική χρήση, ανεπιθύμητη επικοινωνία ή άλλους κινδύνους.
Η ευθύνη παραμένει στις πλατφόρμες
Τόσο στο ελληνικό σχέδιο όσο και στην ευρωπαϊκή πρόταση, ο βασικός άξονας είναι ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να μεταφερθεί αποκλειστικά στους γονείς.
Οι πάροχοι είναι εκείνοι που πρέπει να εφαρμόζουν τα ηλικιακά όρια και τους απαιτούμενους μηχανισμούς προστασίας.
Στο EU KIDS Act, οι μεγαλύτερες πλατφόρμες προβλέπεται να έχουν πρόσθετες υποχρεώσεις συμμόρφωσης και ελέγχου. Οι γονείς και τα app stores έχουν συμπληρωματικό ρόλο, χωρίς να απαλλάσσουν την πλατφόρμα από τις δικές της υποχρεώσεις.
Το EU KIDS Act δεν είναι ακόμη τελικός νόμος
Υπάρχει, τέλος, μία ουσιαστική διάκριση. Το ελληνικό πλαίσιο έχει σχεδιαστεί με στόχο εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027. Το EU KIDS Act, αντίθετα, είναι αυτή τη στιγμή πρόταση ευρωπαϊκού Κανονισμού και η τελική του μορφή θα καθοριστεί μέσα από τη νομοθετική διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αυτό σημαίνει ότι το τελικό ευρωπαϊκό κείμενο μπορεί να διαφοροποιηθεί σε επιμέρους σημεία πριν τεθεί σε ισχύ.
Η κατεύθυνση, πάντως, είναι πλέον σαφής: το ηλικιακό όριο στα social media περνά από τη συζήτηση στην εφαρμογή συγκεκριμένων μηχανισμών επαλήθευσης και η ευθύνη μεταφέρεται όλο και περισσότερο στις ίδιες τις ψηφιακές πλατφόρμες.
