Η αποστολή MMX της Ιαπωνίας ετοιμάζεται να ξεκινήσει απόψε, 19 Οκτωβρίου, ένα ταξίδι πέντε ετών με προορισμό τους δύο φυσικούς δορυφόρους του Άρη. Στις 22:41:03 ώρα Ελλάδας, ένας πύραυλος H3 αναμένεται να απογειωθεί από το διαστημικό κέντρο Tanegashima, μεταφέροντας το σκάφος που θα επιχειρήσει κάτι που δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα καμία διαστημική αποστολή: να συλλέξει υλικό από την επιφάνεια του Φόβου και να το επιστρέψει στη Γη για επιστημονική ανάλυση.
Η Ιαπωνική Υπηρεσία Διαστήματος (JAXA) επιβεβαίωσε στις 18 Οκτωβρίου την ακριβή ώρα εκτόξευσης της αποστολής Martian Moons eXploration (MMX), η οποία πραγματοποιείται με τη συμμετοχή της NASA και ευρωπαϊκών διαστημικών οργανισμών. Στόχος είναι να επιστρέψουν στη Γη τουλάχιστον 10 γραμμάρια υλικού από τον Φόβο το 2031. Πρόκειται για μια μικρή ποσότητα με τεράστια επιστημονική σημασία, καθώς ενδέχεται να δώσει απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα άλυτα μυστήρια του ηλιακού μας συστήματος: πώς δημιουργήθηκαν οι δύο δορυφόροι του Άρη.
Το μυστήριο που απασχολεί τους επιστήμονες
Ο Φόβος και ο Δείμος, που πήραν τα ονόματά τους από την ελληνική μυθολογία, είναι δύο μικροί δορυφόροι με ακανόνιστο σχήμα, οι οποίοι δεν μοιάζουν ιδιαίτερα με τη Σελήνη της Γης.
Ο Φόβος έχει μέση διάμετρο περίπου 22 χιλιομέτρων και βρίσκεται τόσο κοντά στον Άρη ώστε ολοκληρώνει μια περιφορά γύρω του σε λιγότερο από οκτώ ώρες.
Η προέλευση των δύο σωμάτων παραμένει αμφιλεγόμενη. Σύμφωνα με μία θεωρία, πρόκειται για αστεροειδείς που αιχμαλωτίστηκαν από τη βαρύτητα του Άρη. Μια δεύτερη θεωρία υποστηρίζει ότι σχηματίστηκαν από τα συντρίμμια μιας τεράστιας σύγκρουσης του πλανήτη με άλλο ουράνιο σώμα πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.
Οι παρατηρήσεις που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα δεν επαρκούν για να επιβεβαιώσουν οριστικά καμία από τις δύο εκδοχές.
Η αποστολή MMX θα εξετάσει τη χημική και ορυκτολογική σύσταση του Φόβου, αναζητώντας στοιχεία που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν αν προέρχεται από το εσωτερικό του ηλιακού συστήματος ή από υλικό που εκτοξεύτηκε έπειτα από μια αρχαία σύγκρουση με τον Άρη.
Ένα μικρό rover στην επιφάνεια του Φόβου
Πέρα από τις παρατηρήσεις που θα πραγματοποιήσει από τροχιά, η αποστολή MMX μεταφέρει και ένα μικρό ρομποτικό όχημα με το όνομα Idefix, το οποίο αναπτύχθηκε από τη γαλλική διαστημική υπηρεσία CNES και το Γερμανικό Κέντρο Αεροδιαστημικής (DLR).
Το Idefix ζυγίζει περίπου 25 κιλά στη Γη, όμως η εξαιρετικά ασθενής βαρύτητα του Φόβου σημαίνει ότι στην επιφάνειά του θα έχει βάρος αντίστοιχο μόλις 15 γραμμαρίων στη Γη.
Το rover θα εξετάσει τη μορφολογία και τη σύσταση του εδάφους, προσφέροντας παράλληλα πολύτιμα δεδομένα για την προετοιμασία της προσεδάφισης του κύριου διαστημικού σκάφους.
Η JAXA σχεδιάζει να συλλέξει δείγματα από δύο διαφορετικά σημεία, χρησιμοποιώντας δύο συστήματα δειγματοληψίας. Το πρώτο θα αφαιρεί υλικό από μικρό βάθος κάτω από την επιφάνεια, ενώ το δεύτερο θα χρησιμοποιεί πεπιεσμένο αέριο για τη συλλογή σωματιδίων.
Γιατί τα 10 γραμμάρια έχουν τόσο μεγάλη σημασία
Η ποσότητα που σχεδιάζει να μεταφέρει η αποστολή MMX μπορεί να φαίνεται ασήμαντη, αλλά οι σύγχρονες εργαστηριακές μέθοδοι επιτρέπουν την εξαγωγή εξαιρετικά λεπτομερών πληροφοριών ακόμη και από ελάχιστο υλικό.
Οι επιστήμονες θα μπορούν να εξετάσουν τη χημική σύσταση, τα ορυκτά και τα ισοτοπικά χαρακτηριστικά των δειγμάτων, αναζητώντας στοιχεία για την ηλικία και την προέλευση του Φόβου.
Παράλληλα, υπάρχει το ενδεχόμενο στην επιφάνειά του να έχουν συσσωρευτεί υλικά που εκτοξεύτηκαν από τον Άρη ύστερα από προσκρούσεις αστεροειδών.
Αν εντοπιστούν τέτοια σωματίδια, ενδέχεται να προσφέρουν πρόσθετες πληροφορίες για τη γεωλογική ιστορία του πλανήτη και τις συνθήκες που επικρατούσαν στο μακρινό παρελθόν του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αποστολή έχει σχεδιαστεί για να ανακαλύψει άμεσα ζωή στον Άρη. Η έρευνά της μπορεί, ωστόσο, να συμβάλει στην κατανόηση των διαδικασιών που διαμόρφωσαν το περιβάλλον του πλανήτη και τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση ζωής.
Η διαδρομή μέχρι την επιστροφή στη Γη
Εφόσον η εκτόξευση πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το πρόγραμμα, το MMX θα φτάσει στην περιοχή του Άρη τον Αύγουστο του 2027 και θα αρχίσει τις παρατηρήσεις του Φόβου τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς.
Η ανάπτυξη του Idefix προγραμματίζεται για τις αρχές του 2029, ενώ η συλλογή των δειγμάτων προβλέπεται μέσα στο 2030.
Το 2031, μια ειδική κάψουλα επιστροφής αναμένεται να μεταφέρει το υλικό στη Γη, με προγραμματισμένη προσγείωση στην Αυστραλία. Στη συνέχεια τα δείγματα θα μεταφερθούν σε εξειδικευμένα εργαστήρια της Ιαπωνίας και θα διατεθούν για διεθνή επιστημονική μελέτη.
Κατά τη διάρκεια της αποστολής προβλέπονται επίσης παρατηρήσεις του Δείμου και του ίδιου του Άρη, ώστε οι επιστήμονες να συγκεντρώσουν περισσότερα στοιχεία για τη συνολική εξέλιξη του πλανητικού συστήματος.
Η διεθνής συνεργασία και η εμπειρία της Ιαπωνίας
Η JAXA έχει ήδη αποκτήσει σημαντική εμπειρία στη συλλογή υλικού από ουράνια σώματα, χάρη στις αποστολές Hayabusa και Hayabusa2, οι οποίες επέστρεψαν στη Γη δείγματα από αστεροειδείς.
Η MMX αποτελεί ένα πολύ πιο απαιτητικό βήμα, καθώς το διαστημικό σκάφος θα χρειαστεί να ταξιδέψει μέχρι τον Άρη, να επιχειρήσει προσεδάφιση σε ένα μικρό σώμα με ελάχιστη βαρύτητα και στη συνέχεια να επιστρέψει.
Η NASA συμμετέχει με το επιστημονικό όργανο MEGANE, που θα αναλύσει τη στοιχειακή σύσταση της επιφάνειας του Φόβου μέσω μετρήσεων ακτίνων γάμμα και νετρονίων. Η ESA συνεισφέρει συστήματα επικοινωνίας και υποστήριξη από επίγειους σταθμούς, ενώ γαλλικά και γερμανικά ερευνητικά κέντρα έχουν αναλάβει σημαντικά τμήματα του επιστημονικού εξοπλισμού.
Η προγραμματισμένη εκτόξευση αποτελεί μόνο την αρχή μιας σύνθετης αποστολής, της οποίας η επιτυχία θα εξαρτηθεί από μια σειρά κρίσιμων ελιγμών τα επόμενα χρόνια.
Εάν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η επιστροφή των πρώτων δειγμάτων από τον Φόβο θα αποτελέσει σημαντικό ορόσημο στην εξερεύνηση του Άρη, προσφέροντας νέα στοιχεία για την ιστορία του πλανήτη και την εξέλιξη του ηλιακού μας συστήματος.
