Η τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία μπαίνει στο επίκεντρο νέας νομοθετικής πρωτοβουλίας στην Ελλάδα, με στόχο να περιοριστεί η ανεξέλεγκτη χρήση αλγορίθμων που αξιολογούν εργαζομένους και επηρεάζουν τις επαγγελματικές τους συνθήκες. Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας προβλέπει ανθρώπινη εποπτεία στις κρίσιμες αυτοματοποιημένες αποφάσεις, υποχρεωτική ενημέρωση των εργαζομένων και περιορισμούς στην επεξεργασία ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.
Το σχέδιο νόμου παρουσιάζεται τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 στο Υπουργικό Συμβούλιο από την υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως. Η παρέμβαση επικεντρώνεται ιδιαίτερα στους εργαζομένους ψηφιακών πλατφορμών και ενσωματώνει την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831. Η συζήτηση στο Υπουργικό Συμβούλιο αποτελεί στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας και όχι ψήφιση ή έναρξη εφαρμογής των νέων κανόνων.
Μπορεί ένας αλγόριθμος να αποφασίζει για έναν εργαζόμενο;
Η χρήση αλγοριθμικών συστημάτων στη διαχείριση προσωπικού έχει ήδη μεταβάλει τον τρόπο λειτουργίας πολλών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στις υπηρεσίες διανομής και στις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας.
Τέτοια συστήματα μπορούν να κατανέμουν παραγγελίες, να παρακολουθούν χρόνους εκτέλεσης, να αξιολογούν την απόδοση και να επηρεάζουν την πρόσβαση ενός εργαζομένου σε νέες εργασίες.
Το ζήτημα προκύπτει όταν μια αυτοματοποιημένη αξιολόγηση οδηγεί σε δυσμενή απόφαση χωρίς ουσιαστική ανθρώπινη παρέμβαση ή χωρίς ο εργαζόμενος να γνωρίζει τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν.
Οι προωθούμενες ρυθμίσεις προβλέπουν ότι οι κρίσιμες αποφάσεις δεν θα αφήνονται αποκλειστικά στα αυτοματοποιημένα συστήματα, αλλά θα υπόκεινται σε ανθρώπινη εποπτεία.
Παράλληλα, οι εργαζόμενοι θα διαθέτουν δικαίωμα να ζητούν εξηγήσεις και επανεξέταση αποφάσεων που τους επηρεάζουν. Το πλαίσιο αποσκοπεί στο να υπάρχει πραγματική δυνατότητα ελέγχου και όχι απλώς μια τυπική ανθρώπινη έγκριση αποτελεσμάτων που παράγει ένας αλγόριθμος.
Περιορισμοί στην παρακολούθηση και στα προσωπικά δεδομένα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις πληροφορίες που μπορούν να συλλέγουν και να επεξεργάζονται τα αυτοματοποιημένα συστήματα διαχείρισης εργασίας.
Σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έχει παρουσιάσει το Υπουργείο Εργασίας, προβλέπονται περιορισμοί στην επεξεργασία δεδομένων που αφορούν τη συναισθηματική ή ψυχολογική κατάσταση των εργαζομένων, τις ιδιωτικές συνομιλίες, τα βιομετρικά στοιχεία και πληροφορίες υγείας.
Η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831 καθορίζει ειδικές απαγορεύσεις για την επεξεργασία τέτοιων πληροφοριών μέσω συστημάτων αυτοματοποιημένης παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων στις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας.
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης εκτίμηση αντικτύπου για τα σχετικά συστήματα, ώστε να εξετάζονται οι συνέπειες της λειτουργίας τους στην προστασία προσωπικών δεδομένων, στην υγεία και στην ασφάλεια των εργαζομένων.
Τι θα πρέπει να γνωρίζουν οι εργαζόμενοι
Ένας ακόμη βασικός άξονας αφορά τη διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας των αλγοριθμικών συστημάτων.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες θα πρέπει να ενημερώνουν για τα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων που χρησιμοποιούν, τις κατηγορίες δεδομένων που επεξεργάζονται και τα βασικά κριτήρια που επηρεάζουν τις αποφάσεις τους.
Η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει επίσης συμμετοχή εκπροσώπων των εργαζομένων στην αξιολόγηση των επιπτώσεων των αυτοματοποιημένων συστημάτων.
Στις δημοσιοποιημένες ελληνικές κατευθύνσεις περιλαμβάνεται υποχρέωση ενημέρωσης και διαβούλευσης πριν από την εισαγωγή τέτοιων τεχνολογιών.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η χρήση AI για την αξιολόγηση της απόδοσης δεν θα αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εσωτερική τεχνολογική επιλογή της επιχείρησης, αλλά ως διαδικασία με συγκεκριμένες υποχρεώσεις απέναντι στους ανθρώπους που επηρεάζονται.
Νέο μητρώο ψηφιακών πλατφορμών στο ΕΡΓΑΝΗ
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει και τη δημιουργία ειδικού Μητρώου Ψηφιακών Πλατφορμών στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ.
Σκοπός του είναι η καταγραφή των προσώπων που παρέχουν υπηρεσίες μέσω πλατφορμών και η ενίσχυση της δυνατότητας ελέγχου των σχετικών εργασιακών δραστηριοτήτων.
Οι πλατφόρμες θα υποχρεούνται να παρέχουν και να επικαιροποιούν τις προβλεπόμενες πληροφορίες προς τις αρμόδιες αρχές.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη συνδέεται με την προσπάθεια να καταστεί περισσότερο διαφανής ένας τομέας στον οποίο η εργασία οργανώνεται μέσα από εφαρμογές και ψηφιακά συστήματα, συχνά με διαφορετικές μορφές συμβατικής συνεργασίας.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τα επόμενα βήματα
Η νομοθετική πρωτοβουλία βασίζεται στην Οδηγία 2024/2831 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία τα κράτη μέλη οφείλουν να ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο έως τις 2 Δεκεμβρίου 2026.
Η οδηγία αφορά ειδικά την εργασία σε ψηφιακές πλατφόρμες, ενώ το γενικότερο πλαίσιο προστασίας εργαζομένων από αυτοματοποιημένες αποφάσεις συνδέεται επίσης με τον GDPR και τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη, γνωστό ως AI Act.
Δεν πρόκειται συνεπώς για συνολική απαγόρευση της χρήσης AI από εργοδότες ούτε για ενιαίο νέο καθεστώς που εφαρμόζεται αυτομάτως σε κάθε εργασιακό χώρο.
Το Υπουργείο Εργασίας είχε ήδη παρουσιάσει τις βασικές κατευθύνσεις του σχεδίου τον Οκτώβριο, πραγματοποιώντας διαβουλεύσεις με εκπροσώπους των κοινωνικών εταίρων.
Μετά την παρουσίασή του στο Υπουργικό Συμβούλιο, τα επόμενα στάδια της νομοθετικής διαδικασίας θα καθορίσουν την τελική διατύπωση των διατάξεων, τους μηχανισμούς ελέγχου και τον τρόπο εφαρμογής τους.
Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκεται ένα συγκεκριμένο εργασιακό δικαίωμα: ο εργαζόμενος να γνωρίζει πότε αξιολογείται από ένα αυτοματοποιημένο σύστημα και να μπορεί να ζητήσει ανθρώπινο έλεγχο όταν μια τέτοια αξιολόγηση επηρεάζει ουσιαστικά την επαγγελματική του θέση.
