Οι αλγόριθμοι που χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως το Netflix για να προτείνουν ταινίες και τηλεοπτικές σειρές απέκτησαν μια εντελώς διαφορετική εφαρμογή στον τομέα της ψυχικής υγείας. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Carlos III της Μαδρίτης (UC3M), σε συνεργασία με την ισπανική εταιρεία Psiconnea, ανέπτυξαν ένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που αναγνωρίζει συναισθηματικά μοτίβα και προτείνει εξατομικευμένο περιεχόμενο ψυχολογικής υποστήριξης μέσω της εφαρμογής EMOTINET.
Η τεχνολογία παρουσιάστηκε στις 17 Νοεμβρίου από το ισπανικό πανεπιστήμιο και έχει ως στόχο την έγκαιρη αναγνώριση ενδείξεων ψυχολογικής δυσφορίας, πριν αυτές εξελιχθούν σε σοβαρότερα προβλήματα. Αντί να προσφέρει σε όλους τους χρήστες τις ίδιες συμβουλές, η εφαρμογή προσαρμόζει το περιεχόμενό της στις ανάγκες κάθε ανθρώπου, αξιοποιώντας πληροφορίες για τη συναισθηματική του κατάσταση και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του.
Από την ψυχαγωγία στην ψυχική υγεία
Η ιδέα προήλθε από το εργαστήριο ρομποτικής του UC3M. Οι επιστήμονες προσάρμοσαν στην ψυχολογία τη λογική των συστημάτων συστάσεων (recommendation systems) που εδώ και χρόνια χρησιμοποιεί η βιομηχανία της ψηφιακής ψυχαγωγίας.
Στο Netflix, για παράδειγμα, οι προτάσεις ταινιών διαμορφώνονται με βάση τις προηγούμενες επιλογές και τις προτιμήσεις του συνδρομητή. Στο EMOTINET, ο αλγόριθμος συνδυάζει το ψυχολογικό προφίλ του χρήστη, τις απαντήσεις του σε ερωτηματολόγια αυτοαξιολόγησης, τις ανάγκες που ο ίδιος εκφράζει και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί την εφαρμογή.
Από την επεξεργασία αυτών των πληροφοριών προκύπτουν προτάσεις για σύντομα εκπαιδευτικά βίντεο, ασκήσεις και θεματικές ενότητες που έχουν αξιολογηθεί εκ των προτέρων από τους ειδικούς της Psiconnea.
Εδώ εντοπίζεται και μια ουσιαστική διαφορά σε σχέση με τα δημοφιλή AI chatbots που χρησιμοποιούνται συχνά για συζητήσεις γύρω από προσωπικά προβλήματα. Το σύστημα συστάσεων του EMOTINET επιλέγει υλικό από μια βιβλιοθήκη περιεχομένου που έχει ελεγχθεί από επαγγελματίες, αντί να παράγει αυτοσχέδιες ψυχολογικές συμβουλές.
Ψυχολογική υποστήριξη μέσα από το κινητό
Η θεματολογία της εφαρμογής καλύπτει ένα ευρύ φάσμα καθημερινών δυσκολιών, από το εργασιακό στρες και τις διαταραχές του ύπνου μέχρι τα προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις, την έλλειψη αυτοεκτίμησης και τη συναισθηματική εξάντληση.
Οι χρήστες έχουν πρόσβαση σε ασκήσεις καθοδηγούμενες από ψυχολόγους, μπορούν να παρακολουθούν τη συναισθηματική τους κατάσταση μέσα από αυτοαξιολογήσεις και να συμμετέχουν ανώνυμα σε μια κοινότητα αλληλοϋποστήριξης.
Στην περίπτωση που κάποιος χρειάζεται περισσότερο εξειδικευμένη βοήθεια, το EMOTINET προσφέρει τη δυνατότητα επικοινωνίας με επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
Όπως εξηγεί ο José Carlos Castillo, ερευνητής της ομάδας Κοινωνικής Ρομποτικής του ισπανικού πανεπιστημίου, η εφαρμογή προορίζεται να λειτουργήσει ως ένα πρώτο σημείο υποστήριξης για ανθρώπους που αντιλαμβάνονται ότι κάτι τους δυσκολεύει, αλλά ενδεχομένως δεν γνωρίζουν πώς να το διαχειριστούν ή σε ποιον να απευθυνθούν.
Περισσότεροι από 80.000 χρήστες
Σύμφωνα με τη διευθύνουσα σύμβουλο της Psiconnea, Rosa Becerril, περισσότεροι από 80.000 άνθρωποι έχουν χρησιμοποιήσει την πλατφόρμα, ενώ η εταιρεία αναφέρει ότι το 80% των χρηστών παρουσιάζει μείωση των επιπέδων στρες, άγχους ή κατάθλιψης.
Η ανακοίνωση του πανεπιστημίου, ωστόσο, δεν συνοδεύεται από αναλυτικά αποτελέσματα ελεγχόμενης κλινικής μελέτης που να τεκμηριώνουν το συγκεκριμένο ποσοστό. Η αναφερόμενη βελτίωση δεν μπορεί, επομένως, να αποδοθεί αποκλειστικά στη χρήση της εφαρμογής ή στον αλγόριθμο τεχνητής νοημοσύνης.
Η επιστημονική βιβλιογραφία είναι πάντως ενθαρρυντική για τη συγκεκριμένη κατηγορία ψηφιακών εργαλείων. Μετα-ανάλυση 176 τυχαιοποιημένων ελεγχόμενων μελετών, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο επιστημονικό περιοδικό World Psychiatry, κατέδειξε ότι οι εφαρμογές ψυχικής υγείας για smartphones μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης και γενικευμένου άγχους, αν και το μέσο μέγεθος του θεραπευτικού αποτελέσματος ήταν μικρό.
Η αποτελεσματικότητα διαφέρει σημαντικά μεταξύ των εφαρμογών, ανάλογα με την επιστημονική τους βάση, το περιεχόμενο και τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που τις χρησιμοποιούν.
Η προστασία των προσωπικών δεδομένων
Η εξατομίκευση των προτάσεων προϋποθέτει την επεξεργασία πληροφοριών ιδιαίτερα προσωπικού χαρακτήρα. Οι απαντήσεις σε ψυχολογικά ερωτηματολόγια, οι αναφορές σε οικογενειακά προβλήματα και οι πληροφορίες για τη συναισθηματική κατάσταση ενός ανθρώπου απαιτούν αυξημένη προστασία.
Η Psiconnea αναφέρει ότι εφαρμόζει πρότυπα ασφαλείας ISO 27001 και συμμορφώνεται με τον ευρωπαϊκό Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Για τους χρήστες τέτοιων υπηρεσιών, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι όροι αποθήκευσης των πληροφοριών, η πρόσβαση τρίτων σε αυτές και η δυνατότητα οριστικής διαγραφής τους.
Το EMOTINET διατίθεται για συσκευές Android και iOS. Η ανάπτυξή του έχει υποστηριχθεί από ισπανικά προγράμματα χρηματοδότησης της τεχνολογικής καινοτομίας.
Οι δημιουργοί του υπογραμμίζουν ότι η εφαρμογή δεν προορίζεται να υποκαταστήσει τον ψυχολόγο, να πραγματοποιήσει κλινική διάγνωση ή να αντικαταστήσει μια θεραπευτική αγωγή. Ο ρόλος της είναι συμπληρωματικός, προσφέροντας εργαλεία αυτοπαρατήρησης και ψυχολογικής υποστήριξης, αλλά και διευκολύνοντας την πρόσβαση σε επαγγελματική βοήθεια όταν αυτή είναι απαραίτητη.
