Η νεότερη γενιά, εθισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη, στρέφεται πλέον στα chatbots για βοήθεια ακόμη και στις συνομιλίες πρόσωπο με πρόσωπο και οι ψυχολόγοι προειδοποιούν ότι πρόκειται για μια επικίνδυνη συνήθεια. Από ατάκες γνωριμίας μέχρι οργισμένα email, όλο και περισσότεροι νέοι ενήλικες χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη για να «σεναριογραφήσουν» την κοινωνική τους ζωή. Και ενώ η πρακτική ξεκίνησε από τα γραπτά μηνύματα, έχει πλέον επεκταθεί σε πεδία που προκαλούν εύλογο προβληματισμό.
Πόσο βαθιά φτάνει το φαινόμενο
Η περίπτωση της Niharika Abbaraju, μιας 20χρονης ερευνήτριας στον τομέα του καρκίνου, είναι χαρακτηριστική. Χρησιμοποιεί το ChatGPT στη δουλειά της καθημερινά, κάτι απολύτως φυσιολογικό, καθώς της προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες και συμπυκνωμένη γνώση.
Εκτός ωραρίου, όμως, το εργαλείο μετατρέπεται σε προσωπικό της conversation coach πλήρους απασχόλησης. Τη βοηθά να συντάσσει ατάκες γνωριμίας για εφαρμογές dating, να σπάει τον πάγο σε πάρτι, ακόμη και να διαμορφώνει απαντήσεις σε πραγματικό χρόνο προς όποιον στέκεται δίπλα της. Όταν μια συζήτηση στρέφεται προς ένα βιβλίο που δεν έχει διαβάσει, ανοίγει μια περίληψη από AI για να «κρυφτεί» πίσω από αυτή. Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι ότι δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση.
Ένα ψηφιακό Cyrano de Bergerac
Ένα αυξανόμενο κύμα νεαρών ενηλίκων αφήνει τα chatbots να γράφουν τα μηνύματά τους και να κατευθύνουν την ερωτική τους ζωή, σαν ένας ψηφιακός Cyrano de Bergerac, ιδίως όσοι παλεύουν με το κοινωνικό άγχος.
Δεν είναι, πάντως, όλοι ενθουσιασμένοι με αυτή την εξέλιξη. Η Andrea Wallace, personal trainer από το Ώστιν, παρατήρησε ότι το ραντεβού μιας φίλης της άρχισε ξαφνικά να στέλνει μηνύματα με άψογη γραμματική, ένα σαφές προειδοποιητικό σημάδι. Η κοπέλα του Lucas Dvorak, φοιτητή στο Northwestern, του είπε ευθέως ότι η χρήση AI πάνω της τής φάνηκε «ανατριχιαστική» και αντιρομαντική, και εκείνος λέει ότι το σέβεται.
Η Kalin Lincoln, 20 ετών, χρησιμοποιεί το ChatGPT για να «κατεβάσει τους τόνους» σε οργισμένα email και να προετοιμάσει σημειώσεις πριν από δύσκολες συζητήσεις, αν και παραδέχεται ότι της γύρισε μπούμερανγκ τουλάχιστον μία φορά, δίνοντάς της ακριβώς την αντίθετη συμβουλή από αυτή που χρειαζόταν.
Τι λένε οι ειδικοί
Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβλήματος. Η κλινική ψυχολόγος Ashleigh Golden προειδοποιεί ότι η εξάρτηση από την τεχνητή νοημοσύνη για να ελέγξει κανείς αν τα μηνύματά του «ακούγονται εντάξει» διδάσκει σιωπηρά το άτομο να μην εμπιστεύεται το ένστικτό του, ένα πρόβλημα που επιδεινώνεται για όποιον ήδη αντιμετωπίζει κοινωνικό άγχος.
Οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας αποκαλούν αυτό το μοτίβο «επιδημία αυτο-δυσπιστίας», και οι λόγοι είναι εύλογοι. Η ανάθεση κάθε άβολης στιγμής σε ένα εργαλείο δεν χτίζει αυτοπεποίθηση ούτε αίσθηση ευθύνης· απλώς αναβάλλει τη δυσφορία που κάποια στιγμή θα κληθεί κανείς να αντιμετωπίσει, όταν η συνομιλία πάρει άσχημη τροπή.
Η relationship coach Alexandra Friedman προτείνει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση: περιορισμό της «πρόβας» με AI σε μία φορά την εβδομάδα, χρησιμοποιώντας ένα chatbot για να πάρει κανείς μια ιδέα του τι να πει, ποτέ όμως του πώς να το πει.
Η γραμμή που δεν πρέπει να ξεπεραστεί
Το φαινόμενο, ωστόσο, αγγίζει και ένα πολύ πιο ευαίσθητο πεδίο. Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν το ChatGPT και άλλα chatbots για συναισθηματική υποστήριξη ή ακόμη και ως υποκατάστατο θεραπείας.
Το επιχείρημα είναι ότι εξοικονομούν χρήματα και χρόνο. Πρόκειται, όμως, για μια πρακτική που ενέχει πραγματικούς κινδύνους. Έχουν υπάρξει αναφορές για συνομιλίες με AI που επιδείνωσαν την ψυχική υγεία ανθρώπων. Η εμπιστοσύνη των ανθρώπινων συναισθημάτων σε ένα εργαλείο που δεν διαθέτει ούτε πραγματική κατανόηση ούτε κλινική εκπαίδευση είναι, ήπια διατυπωμένο, επισφαλής.
Το ζητούμενο δεν είναι η δαιμονοποίηση της τεχνολογίας. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για την οργάνωση των σκέψεων ή τη σύνταξη ενός δύσκολου email. Το πρόβλημα ξεκινά όταν αντικαθιστά την ίδια την ανθρώπινη κρίση, την ενσυναίσθηση και την ικανότητα να αντέχει κανείς την αβεβαιότητα μιας πραγματικής συνομιλίας.
Αν γνωρίζετε κάποιον που στηρίζεται καθημερινά στα chatbots για τις προσωπικές του σχέσεις ή τη συναισθηματική του υποστήριξη, ίσως αξίζει να ανοίξετε μαζί του μια ειλικρινή κουβέντα. Το πιο πολύτιμο εργαλείο για μια δύσκολη συζήτηση παραμένει, τελικά, ένας άνθρωπος που νοιάζεται.
Σημείωση: Το άρθρο αναφέρεται σε ζητήματα ψυχικής υγείας και κοινωνικού άγχους. Αν εσείς ή κάποιος γνωστός σας δυσκολεύεστε, η επικοινωνία με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας είναι πάντα η ασφαλέστερη επιλογή.
