Η ιδιωτικότητα στα social media γίνεται ολοένα πιο σύνθετη, καθώς νέα ερευνητική ανασκόπηση προειδοποιεί ότι οι πλατφόρμες και τρίτοι μπορούν να εξαγάγουν ευαίσθητα συμπεράσματα για έναν χρήστη ακόμη και όταν εκείνος δεν τα έχει δηλώσει ποτέ ανοιχτά.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η δραστηριότητα στα social media μπορεί να αποκαλύψει, έμμεσα, στοιχεία όπως πολιτικές απόψεις, θρησκευτικές πεποιθήσεις, καταναλωτικές συνήθειες, μοτίβα συμπεριφοράς και πιθανές προτιμήσεις. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο σε όσα δημοσιεύουμε συνειδητά, αλλά στο συνολικό ψηφιακό αποτύπωμα που δημιουργείται από likes, interactions, τοποθεσίες, αναζητήσεις και άλλες φαινομενικά αθώες ενέργειες.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο International Journal of Management Concepts and Philosophy, εξετάζει τις παραβιάσεις ιδιωτικότητας, τα ισχύοντα κανονιστικά πλαίσια και τις ευθύνες τόσο των social media εταιρειών όσο και των ίδιων των χρηστών.
Το ψηφιακό αποτύπωμα
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η social media privacy δεν αφορά πλέον μόνο το αν κάποιος δημοσιεύει προσωπικές πληροφορίες.
Κάθε interaction μπορεί να προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο σε ένα ευρύτερο digital trail, το οποίο περιλαμβάνει πληροφορίες για συνήθειες, τοποθεσίες, επαφές και ενδιαφέροντα.
Όταν αυτά τα δεδομένα συγκεντρώνονται και αναλύονται μαζί, μπορούν να οδηγήσουν σε συμπεράσματα που ο ίδιος ο χρήστης δεν θα επέλεγε ποτέ να αποκαλύψει άμεσα.
Ένα like, για παράδειγμα, μπορεί να φαίνεται ασήμαντο από μόνο του. Το ίδιο ισχύει για ένα follow, μια τοποθεσία ή μια αγορά. Όταν όμως δεκάδες ή εκατοντάδες τέτοια signals συνδυαστούν, μπορούν να δημιουργήσουν ένα αρκετά ακριβές προφίλ.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη social media privacy πολύ πιο δύσκολη στην πράξη.
Δεν χρειάζεται κάποιος να γράψει δημόσια «ψηφίζω αυτό» ή «πιστεύω σε εκείνο» για να εξαχθούν τέτοιου είδους συμπεράσματα.
Η ιδιωτικότητα δεν είναι μόνο μυστικότητα
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η privacy δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως δικαίωμα απόκρυψης πληροφοριών.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι ο έλεγχος. Δηλαδή ποιος έχει πρόσβαση σε προσωπικά δεδομένα, ποιος μπορεί να τα αναλύει και για ποιο σκοπό.
Αυτή η διάσταση συνδέεται άμεσα με την προσωπική αυτονομία, τις πολιτικές ελευθερίες και τη δυνατότητα συμμετοχής σε μια δημοκρατική κοινωνία χωρίς ο χρήστης να αισθάνεται ότι κάθε ψηφιακή του κίνηση μπορεί να αξιολογείται ή να ταξινομείται.
Το γνωστό επιχείρημα «αν δεν έχεις τίποτα να κρύψεις, δεν έχεις τίποτα να φοβηθείς» χάνει έτσι μεγάλο μέρος της ισχύος του.
Η privacy δεν αφορά μόνο το αν κάποιος έχει κάνει κάτι παράνομο.
Αφορά το δικαίωμα να αποφασίζει ο ίδιος ποιο μέρος της ζωής του είναι διαθέσιμο για ανάλυση από εταιρείες, διαφημιστικά δίκτυα, αλγορίθμους ή άλλους τρίτους.
Γιατί χρειάζονται ισχυρότεροι κανόνες
Η έρευνα επισημαίνει ότι υπάρχει αυξανόμενο χάσμα ανάμεσα στον όγκο προσωπικών δεδομένων που δημιουργείται online και στα νομικά και ηθικά πλαίσια που έχουν σχεδιαστεί για να τα προστατεύσουν.
Οι social media πλατφόρμες έχουν εξελιχθεί σε τεράστιες μηχανές συλλογής και ανάλυσης δεδομένων.
Δεν αποθηκεύουν μόνο όσα γράφει ένας χρήστης, αλλά και το πώς αλληλεπιδρά, πόσο χρόνο παραμένει σε ένα post, τι αγνοεί, τι βλέπει ξανά και ποιο περιεχόμενο προκαλεί αντίδραση.
Η έρευνα ζητά μεγαλύτερη διαφάνεια από τις εταιρείες και ισχυρότερη νομική λογοδοσία για το πώς χρησιμοποιούνται τέτοια δεδομένα.
Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στο digital literacy.
Οι χρήστες χρειάζεται να κατανοούν όχι μόνο τι δημοσιεύουν, αλλά και τι μπορεί να συναχθεί από τη συμπεριφορά τους.
Το πρόβλημα των αλγορίθμων
Η social media privacy έχει αλλάξει ακριβώς επειδή το μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσης δεν γίνεται πλέον χειροκίνητα.
Algorithms μπορούν να επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες συμπεριφορικών δεδομένων και να εντοπίζουν correlations που ένας άνθρωπος δεν θα παρατηρούσε ποτέ.
Αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί για recommendations και advertising, αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα ερωτήματα για profiling, discrimination και manipulation.
Όσο πιο εξελιγμένα γίνονται τα μοντέλα ανάλυσης δεδομένων, τόσο πιο εύκολο γίνεται να μετατρέπονται μικρά, φαινομενικά αθώα signals σε πολύ πιο ευαίσθητες κατηγορίες πληροφορίας.
Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα. Ο χρήστης μπορεί να γνωρίζει τι ανέβασε.
Δεν γνωρίζει πάντα τι κατάλαβε ο αλγόριθμος από αυτό.
Τι σημαίνει για τους χρήστες
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι ένα social media profile μπορεί να αποκαλύπτει πολύ περισσότερα από όσα εμφανίζονται δημόσια στην οθόνη.
Likes, follows, locations, interactions και browsing behavior μπορούν να συνδυαστούν και να δημιουργήσουν ένα ιδιαίτερα λεπτομερές προφίλ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η μόνη λύση είναι η αποχώρηση από τα social media.
Σημαίνει όμως ότι η social media privacy χρειάζεται να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα συνεχούς διαχείρισης και όχι ως μια ρύθμιση που ενεργοποιείται μία φορά.
Οι χρήστες μπορούν να περιορίζουν location permissions, personalized advertising, app tracking και πρόσβαση τρίτων εφαρμογών, αλλά η ουσιαστική προστασία δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ατομική προσοχή.
Όσο οι πλατφόρμες αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα να κατανοούν τη συμπεριφορά μας, τόσο περισσότερο η συζήτηση για την ιδιωτικότητα μεταφέρεται από το «τι δημοσίευσα» στο πολύ πιο δύσκολο ερώτημα «τι μπορεί κάποιος να συμπεράνει για μένα».
