Ο αλγόριθμος του YouTube αποτελεί ίσως το πιο ισχυρό, αόρατο εργαλείο διαμόρφωσης της σύγχρονης κοινής γνώμης, ωστόσο μια νέα επιστημονική μελέτη έρχεται να αποδείξει ότι το σύστημα προτάσεων της πλατφόρμας αντιμετωπίζει τους χρήστες με ριζικά διαφορετικό τρόπο, βασιζόμενο αποκλειστικά στα έμφυλα χαρακτηριστικά των προβολών τους. Η έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε επίσημα στο επιστημονικό αποθετήριο του Πανεπιστημίου Cornell, ρίχνει άπλετο φως στο πώς οι αυτοματοποιημένες μηχανές προτάσεων, τα ισχυρά recommendation engines της πλατφόρμας, τείνουν να εγκλωβίζουν το κοινό σε εντελώς διαφορετικές, απομονωμένες ψηφιακές φούσκες περιεχομένου.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, δεν είναι απλώς η διαφοροποίηση των βίντεο, αλλά το γεγονός ότι αυτή η τεράστια απόκλιση συμβαίνει ακόμα και όταν οι διαφορετικές ομάδες χρηστών ξεκινούν ακριβώς με το ίδιο, αρχικό επίπεδο ενδιαφέροντος για την ενημέρωση και τις πολιτικές εξελίξεις. Ουσιαστικά, το σύστημα αναλαμβάνει τον ρόλο του απόλυτου αρχισυντάκτη, καθοδηγώντας τον θεατή σε συγκεκριμένα, προδιαγεγραμμένα ιδεολογικά μονοπάτια.
Η μεθοδολογία με τα αυτοματοποιημένα προφίλ
Για να κατανοήσουν στο έπακρο πώς ακριβώς συμπεριφέρεται ο αλγόριθμος του YouTube κάτω από αυστηρά ελεγχόμενες, εργαστηριακές συνθήκες, οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Cornell σχεδίασαν μια εξαιρετικά περίπλοκη μεθοδολογία. Προχώρησαν στη δημιουργία 160 αυτοματοποιημένων κοινωνικών bots, τα οποία διαχωρίστηκαν προσεκτικά σε δύο ισάριθμες, διακριτές ομάδες των 80 λογαριασμών. Στην πρώτη ομάδα αποδόθηκαν συνήθειες προβολής που παραδοσιακά και αλγοριθμικά θεωρούνται male-coded (ανδρικά), όπως για παράδειγμα η συστηματική παρακολούθηση περιεχομένου που αφορά το gaming, τα ανταγωνιστικά αθλήματα και την τεχνολογία. Στη δεύτερη ομάδα ενσωματώθηκαν προφίλ με ξεκάθαρα female-coded (γυναικεία) συνήθειες, οι οποίες εστίαζαν κυρίως στη μόδα, το lifestyle, την ομορφιά και τα προσωπικά vlogs των δημιουργών.
Παρόλο που και οι δύο αυτές μεγάλες ομάδες προγραμματίστηκαν να επιδεικνύουν ακριβώς το ίδιο, ταυτόσημο ενδιαφέρον για την κεντρική κατηγορία News & Politics της πλατφόρμας, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι προτάσεις που άρχισαν να λαμβάνουν στην αρχική τους σελίδα εξελίχθηκαν σε δραματικά διαφορετικές κατευθύνσεις με την πάροδο του χρόνου. Κάθε αυτοματοποιημένος λογαριασμός κλήθηκε να ολοκληρώσει 150 συνεχόμενες συνεδρίες αλληλεπίδρασης, τα λεγόμενα interaction sessions, δίνοντας στο σύστημα τον απαραίτητο χρόνο και τα δεδομένα για να χτίσει ένα πλήρες, εξατομικευμένο προφίλ για τον εκάστοτε εικονικό θεατή.
Διαφορετικές εμπειρίες και πολιτική θεματολογία
Καθώς η επιστημονική μελέτη προχωρούσε, τα αποτελέσματα άρχισαν να διαγράφουν μια ξεκάθαρη, στατιστικά θεμελιωμένη τάση. Είναι προφανές ότι ο αλγόριθμος του YouTube τείνει να κατευθύνει τα male-coded (ανδρικά) προφίλ με πολύ μεγαλύτερη συχνότητα και ένταση προς θεματολογίες που χαρακτηρίζονται από έντονη αντιπαράθεση και βαριά πολιτική φόρτιση. Οι συγκεκριμένοι λογαριασμοί βρέθηκαν γρήγορα αντιμέτωποι με μια ατελείωτη ροή βίντεο που αφορούσαν την εγκληματικότητα, την επιβολή του νόμου, τη σκληρή μεταναστευτική πολιτική και τα ζητήματα εθνικής άμυνας. Σύμφωνα με τα καταγεγραμμένα δεδομένα της έρευνας, τα προφίλ αυτά έλαβαν δυσανάλογα μεγάλο όγκο προτάσεων για περιεχόμενο που συνδεόταν άμεσα με ισχυρούς, κρατικούς θεσμούς καταστολής και ελέγχου, όπως η Υπηρεσία Μετανάστευσης και Τελωνείων (ICE) των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και το ίδιο το Υπουργείο Δικαιοσύνης.
Πώς Snapchat, Instagram και Roblox αλλάζουν τους κανόνες για την παιδική ασφάλεια
Στον αντίποδα, η ψηφιακή πραγματικότητα που διαμορφώθηκε για τα female-coded ( γυναικεία) προφίλ ήταν αισθητά διαφορετική και σαφώς πιο μετριοπαθής. Οι λογαριασμοί με τις συνήθειες προβολής που απευθύνονταν σε γυναίκες συνάντησαν ένα πολύ πιο ευρύ, πολυποίκιλο και ισορροπημένο μείγμα πολιτικού περιεχομένου. Το σύστημα τους πρότεινε συστηματικά βίντεο που έκλιναν κυρίως προς τις διεθνείς σχέσεις, την παγκόσμια κουλτούρα, τις τέχνες και τις πιο ήπιες συζητήσεις γύρω από τις πολιτικές που επηρεάζουν την καθημερινή ζωή και την κοινωνική ευημερία των πολιτών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι αυτές οι συγκεκριμένες ομάδες εικονικών χρηστών λάμβαναν, σε γενικές γραμμές, πολύ πιο ουδέτερες πολιτικές προτάσεις, αποφεύγοντας τον θόρυβο και την ακραία ρητορική που κυριαρχούσε στις οθόνες της πρώτης ομάδας.
Ο εγκλωβισμός σε στενές ψηφιακές φούσκες
Ίσως το πιο αξιοσημείωτο και κοινωνικά κρίσιμο εύρημα της επιστημονικής δημοσίευσης από το Πανεπιστήμιο Cornell είναι ο τρόπος με τον οποίο ο αλγόριθμος του YouTube εγκλωβίζει τους χρήστες μέσα σε αυστηρά οριοθετημένα, απόλυτα κλειστά οικοσυστήματα πληροφοριών. Η μελέτη υποστηρίζει με αδιάσειστα στοιχεία ότι τα ανδρικά προφίλ παγιδεύτηκαν κυριολεκτικά μέσα σε πολύ πιο σφιχτούς, επαναλαμβανόμενους βρόχους προτάσεων. Τα συγκεκριμένα recommendation loops είχαν ως αποτέλεσμα οι λογαριασμοί αυτοί να συναντούν διαρκώς και αδιάκοπα βίντεο με αλληλεπικαλυπτόμενη θεματολογία, τα οποία το μόνο που έκαναν ήταν να επιβεβαιώνουν και να ενισχύουν ακριβώς τις ίδιες, συγκεκριμένες οπτικές γωνίες, δημιουργώντας ένα κλασικό και επικίνδυνο echo chamber στον ψηφιακό χώρο. Αντίθετα, τα γυναικεία προφίλ φάνηκε να απολαμβάνουν ένα πολύ πιο ποικιλόμορφο, λιγότερο συγκεντρωτικό και αναμφίβολα πιο ανοιχτό οικοσύστημα πληροφοριών, το οποίο επέτρεπε την τυχαία ανακάλυψη διαφορετικών, εναλλακτικών απόψεων και προσεγγίσεων πάνω στα τρέχοντα κοινωνικά ζητήματα.
Οι επιπτώσεις στον δημόσιο διάλογο και την κοινωνία
Η βαρύτητα όλων αυτών των ευρημάτων δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποτιμηθεί, ειδικά αν αναλογιστούμε το τεράστιο μέγεθος, την εμβέλεια και την επιρροή της πλατφόρμας στην καθημερινότητα. Το δημοφιλές δίκτυο παραμένει μέχρι και σήμερα μία από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες διανομής περιεχομένου στον πλανήτη και αποτελεί μια ολοένα και πιο καθοριστική πηγή για την καθημερινή ενημέρωση και τη λήψη κρίσιμων πολιτικών αποφάσεων. Ένα εξαιρετικά χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δύναμης καταγράφηκε κατά τη διάρκεια του εκλογικού κύκλου του 2020 στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τότε, οι πολιτικές καμπάνιες και τα επιτελεία των υποψηφίων επένδυσαν κολοσσιαία ποσά στην ψηφιακή διαφήμιση εντός της πλατφόρμας, σε μια προσπάθεια να επηρεάσουν άμεσα τους ψηφοφόρους, να αλλάξουν τις προθέσεις τους και να διαμορφώσουν τα κυρίαρχα πολιτικά αφηγήματα στο διαδίκτυο.
Ωστόσο, η παρούσα μελέτη έρχεται να μετατοπίσει δραστικά το κέντρο βάρους της προσοχής από τα προφανή στα αόρατα. Απομακρύνει τον φακό της δημοσιότητας από τις παραδοσιακές, επί πληρωμή διαφημιστικές προωθήσεις και στρέφει το βλέμμα απευθείας στην καρδιά της μηχανής: στο ίδιο το σύστημα προτάσεων που αποφασίζει, αθόρυβα και εντελώς αυτοματοποιημένα, τι ακριβώς θα παρακολουθήσουν δισεκατομμύρια χρήστες στο αμέσως επόμενο λεπτό. Ο Jonathan Gray, υποδιευθυντής του φημισμένου Κέντρου Ψηφιακού Πολιτισμού στο King’s College του Λονδίνου, τοποθετήθηκε δημόσια επί του θέματος, τονίζοντας ότι τα ευρήματα αυτά συμβάλλουν καθοριστικά στις ολοένα και αυξανόμενες ανησυχίες που περιβάλλουν την πολιτική επιρροή μέσω αλγορίθμων και την επακόλουθη online radicalization του κοινού. Ο Gray υπογράμμισε με έμφαση ότι, παρά τον τεράστιο κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτικό τους αντίκτυπο στο σύγχρονο γίγνεσθαι, αυτά τα συστήματα προτάσεων παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εντελώς αδιαφανή, λειτουργώντας ως αδιαπέραστα «μαύρα κουτιά» για τους ακαδημαϊκούς ερευνητές και τους απλούς πολίτες.
Η επιτακτική ανάγκη για διαφάνεια στα συστήματα AI
Συμπερασματικά, η πρωτοποριακή αυτή έρευνα προσθέτει νέα, εξαιρετικά πολύτιμα δεδομένα στις ευρύτερες, παγκόσμιες συζητήσεις σχετικά με το εάν και κατά πόσο οι μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες ενισχύουν, έστω και άθελά τους, την πολιτική και κοινωνική πόλωση, δημιουργώντας εξαιρετικά εξατομικευμένους, κλειστούς θαλάμους ηχούς γύρω από τους ανυποψίαστους χρήστες τους. Καθώς ο ρυθμιστικός κλοιός στενεύει επικίνδυνα και ο παγκόσμιος έλεγχος γύρω από τα συστήματα προτάσεων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη εντείνεται διαρκώς από νομοθέτες και κυβερνήσεις, είναι απολύτως βέβαιο ότι ο αλγόριθμος του YouTube θα βρεθεί σύντομα στο μικροσκόπιο των ρυθμιστικών αρχών.
Μελέτες κορυφαίων ακαδημαϊκών ιδρυμάτων, όπως αυτή του Πανεπιστημίου Cornell, αναμένεται να αυξήσουν κατακόρυφα την πίεση προς τις ηγεσίες των τεχνολογικών κολοσσών. Οι τεχνολογικές αυτές εταιρείες θα κληθούν, αργά ή γρήγορα, να παρέχουν πολύ μεγαλύτερη, ουσιαστική διαφάνεια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι περίπλοκοι αλγόριθμοί τους όχι απλώς προτείνουν ψυχαγωγικά βίντεο, αλλά στην πραγματικότητα διαμορφώνουν τον ίδιο τον δημόσιο λόγο, επηρεάζουν βαθιά την πολιτική συμπεριφορά και, εν τέλει, απειλούν να αλλοιώσουν την ίδια τη δημοκρατική διαδικασία.
📍 ⏳ Το Χρονικό της Είδησης: YOUTUBE
