Οι δορυφορικοί καθρέφτες στο διάστημα ενδέχεται να καταστρέψουν την αστρονομία και να προκαλέσουν μόνιμες βλάβες στην όραση, προειδοποιούν οι επιστήμονες. Οι διαστημικοί καθρέφτες βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο, έπειτα από πρόσφατη απόφαση της αμερικανικής Ομοσπονδιακής Επιτροπής Επικοινωνιών (FCC) που ανοίγει τον δρόμο για την εκτόξευσή τους – και οι αστρονόμοι εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες τόσο για την επιστημονική παρατήρηση όσο και για τη δημόσια ασφάλεια.
Μια ιδέα με ιστορία ενός αιώνα
Ηλιακή ενέργεια οποιαδήποτε ώρα της ημέρας ή της νύχτας – αυτό είναι το όνειρο πίσω από τα projects των διαστημικών καθρεφτών. Μελλοντολόγοι φαντάζονται εδώ και πάνω από έναν αιώνα δορυφορικούς καθρέφτες ικανούς να ανακλούν το ηλιακό φως στην επιφάνεια της Γης.
Ρώσοι επιστήμονες πειραματίστηκαν με την ιδέα ήδη από τη δεκαετία του ’90, μέσω του project Znamya. Η βασική σύλληψη είναι απλή. Η τοποθέτηση ενός μεγάλου καθρέφτη σε τροχιά και η ρύθμιση της γωνίας του, ώστε το ηλιακό φως να ανακλάται σε μια συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή για φωτισμό ή για παραγωγή ηλιακής ενέργειας.
Το σχέδιο της Reflect Orbital
Η εταιρεία Reflect Orbital, με έδρα την Καλιφόρνια, επιχειρεί τώρα να υλοποιήσει ξανά αυτή την ιδέα. Έχει προγραμματίσει την εκτόξευση ενός δοκιμαστικού δορυφόρου με την ονομασία Eärendil-1, ως προπομπό ενός στόλου που θα μπορούσε να φτάσει τους 50.000 διαστημικούς καθρέφτες, προσφέροντας ηλιακό φως κατά παραγγελία ως υπηρεσία.
Ο δορυφόρος-καθρέφτης, επιφάνειας 18 τετραγωνικών μέτρων, έλαβε πρόσφατα έγκριση εκτόξευσης από την FCC. Σύμφωνα με την εταιρεία, θα δημιουργεί μια δέσμη φωτός πλάτους 5 χιλιομέτρων.
Οι υποσχόμενες εφαρμογές
Οι προτεινόμενες χρήσεις είναι, ομολογουμένως, ελκυστικές. Η δέσμη φωτός θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τη συλλογή ηλιακής ενέργειας σε ηλιακά πάρκα, για την ενίσχυση των γεωργικών αποδόσεων ή για την υποστήριξη επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης κατά τη διάρκεια νυχτερινών καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Η Reflect Orbital στοχεύει, επιπλέον, στην εξυπηρέτηση επιχειρήσεων και δήμων – προσφέροντας υπηρεσίες φωτισμού δρόμων τη νύχτα ή παρέχοντας φωτισμό σε κατασκευαστικά και βιομηχανικά έργα, ώστε οι εργασίες να ολοκληρώνονται ταχύτερα και ασφαλέστερα.
Οι ανησυχίες των αστρονόμων
Περισσότερη καθαρή, ανανεώσιμη ενέργεια και βοήθεια σε στιγμές κρίσης – τι θα μπορούσε να μην αρέσει σε κανέναν; Αν, ωστόσο, ρωτήσει κανείς τους αστρονόμους, οι ενστάσεις είναι πολλές και σοβαρές.
Οι συνέπειες, όπως προειδοποιούν, εκτείνονται από τη διατάραξη των επιστημονικών παρατηρήσεων μέχρι ζητήματα ασφάλειας του κοινού. Η φωτορύπανση αποτελεί ήδη έναν από τους μεγαλύτερους εχθρούς της σύγχρονης αστρονομίας, με τα επίγεια τηλεσκόπια να αναγκάζονται να μετακινούνται σε ολοένα και πιο απομακρυσμένες τοποθεσίες.
Η προσθήκη δεκάδων χιλιάδων ανακλαστικών επιφανειών σε τροχιά θα επιδείνωνε δραματικά το πρόβλημα, δημιουργώντας μια τεχνητή φωτεινότητα του νυχτερινού ουρανού από την οποία καμία γωνιά του πλανήτη δεν θα ήταν προστατευμένη.
Ο κίνδυνος για την όραση
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η προειδοποίηση για πιθανές μόνιμες βλάβες στα μάτια. Μια συγκεντρωμένη δέσμη ανακλώμενου ηλιακού φωτός ενέχει προφανείς κινδύνους για όποιον τη δει απευθείας – ιδίως αν αυτό συμβεί απροσδόκητα, χωρίς την προειδοποίηση που παρέχει η φυσική ηλιοφάνεια.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη διάσταση αν αναλογιστεί κανείς την κλίμακα του σχεδίου. Ένας μεμονωμένος δοκιμαστικός δορυφόρος είναι ένα πράγμα, ένας στόλος 50.000 καθρεφτών είναι κάτι εντελώς άλλο.
Το ευρύτερο ζήτημα της τροχιάς
Η υπόθεση αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση για το ποιος αποφασίζει τι τοποθετείται στη χαμηλή γήινη τροχιά. Ο νυχτερινός ουρανός αποτελεί κοινό αγαθό ολόκληρης της ανθρωπότητας, ενώ οι αποφάσεις για την αξιοποίησή του λαμβάνονται από εθνικές ρυθμιστικές αρχές και ιδιωτικές εταιρείες.
Η αντιπαράθεση θυμίζει εκείνη που είχε ξεσπάσει με τα μεγάλα δορυφορικά δίκτυα ευρυζωνικής σύνδεσης, τα οποία επίσης δέχθηκαν σφοδρή κριτική από την αστρονομική κοινότητα για την επίδρασή τους στις παρατηρήσεις.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν η τεχνολογία των διαστημικών καθρεφτών μπορεί να προσφέρει οφέλη – προφανώς μπορεί. Είναι αν τα οφέλη αυτά δικαιολογούν το κόστος για την επιστήμη, για τη δημόσια ασφάλεια και για κάτι τόσο θεμελιώδες όσο η δυνατότητα των ανθρώπων να κοιτάζουν έναν σκοτεινό νυχτερινό ουρανό.
