Η ιστορική αποστολή MAVEN της NASA έφτασε στο οριστικό της τέλος, κλείνοντας ένα από τα πιο επιτυχημένα κεφάλαια στην εξερεύνηση του διαστήματος.
Το πρώτο διαστημικό πρόγραμμα της NASA που αφιερώθηκε αποκλειστικά στην παρατήρηση της αρειανής ατμόσφαιρας και της εξέλιξής της ολοκληρώθηκε μετά από έντεκα και πλέον χρόνια συνεχούς παραμονής σε τροχιά γύρω από τον Άρη, ξεπερνώντας κατά μία ολόκληρη δεκαετία την αρχική, πρωτεύουσα αποστολή του που είχε σχεδιαστεί για να διαρκέσει μόλις ένα έτος.
Το σκάφος είχε επικοινωνία για τελευταία φορά στις 6 Δεκεμβρίου, όταν υπήρξε απώλεια σήματος καθώς περνούσε πίσω από τον κόκκινο πλανήτη.
Το χρονικό της απώλειας και τα συμπεράσματα των ειδικών
Η NASA συγκάλεσε ένα ειδικό συμβούλιο τον Φεβρουάριο για να αξιολογήσει τις προσπάθειες ανάκτησης και να εκτιμήσει την πιθανή τρέχουσα κατάσταση του εξοπλισμού. Η επιτροπή κατέληξε στο δυσάρεστο αλλά αναμενόμενο συμπέρασμα ότι το διαστημικό σκάφος δεν είναι πλέον ανακτήσιμο και δεν μπορεί να εκτελέσει την επιστημονική του αποστολή και την αναμετάδοση δεδομένων.
Η τηλεμετρία πριν από τη διέλευση του σκάφους πίσω από τον πλανήτη τον Δεκέμβριο έδειχνε ότι όλα τα υποσυστήματα λειτουργούσαν απολύτως φυσιολογικά. Ωστόσο, μετά την ανάδυσή του από την αθέατη πλευρά, το Deep Space Network δεν παρατήρησε κανένα καθαρό σήμα.
Ένα πολύ σύντομο κομμάτι δεδομένων τηλεμετρίας, το οποίο προέκυψε από την ανάλυση των ραδιοφωνικών σημάτων που καταγράφηκαν από τους δέκτες ανοιχτού βρόχου, υπέδειξε ότι το σκάφος είχε εισέλθει σε safe mode. Παράλληλα, διαπιστώθηκε ότι περιστρεφόταν με ασυνήθιστα υψηλό ρυθμό κατά την έξοδό του, γεγονός που υποδηλώνει μια σοβαρή διαταραχή στην τροχιά του.
Λόγω αυτής της ανεξέλεγκτης περιστροφής, οι μπαταρίες του εξαντλήθηκαν πλήρως, προκαλώντας την απώλεια ισχύος στο σύστημα επικοινωνιών και καθιστώντας τον εξοπλισμό μη ανακτήσιμο. Παρόλο που η βασική αιτία της ανωμαλίας ερευνάται ακόμη, η αποστολή MAVEN έχει ήδη εισέλθει στην επίσημη διαδικασία παροπλισμού, ώστε να αρχειοθετηθεί το πλήρες σύνολο δεδομένων για την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα και το πρόγραμμα εξερεύνησης του Άρη.
Οι κρίσιμες ανακαλύψεις για την εξέλιξη του πλανήτη
Από την εκτόξευσή της τον Νοέμβριο του 2013, η αποστολή MAVEN εξερεύνησε την ανώτερη ατμόσφαιρα, την ιονόσφαιρα και τις αλληλεπιδράσεις του κόκκινου πλανήτη με τον ήλιο, προκειμένου να ρίξει φως στο πώς ο Άρης έχασε την ατμόσφαιρά του στο διάστημα. Η κατανόηση αυτής της ατμοσφαιρικής απώλειας δίνει στους επιστήμονες κρίσιμες πληροφορίες για την ιστορία του κλίματος, την ύπαρξη υγρού νερού και την πλανητική κατοικισιμότητα.
Τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την ενημέρωση σχετικά με την προστασία από την ακτινοβολία και τα μέτρα ασφαλείας που πρέπει να ληφθούν πριν από την αποστολή ανθρώπων στον πλανήτη, όπως ανέφεραν στελέχη από τα κεντρικά γραφεία της NASA .
Όπως επεσήμαναν οι επικεφαλής ερευνητές του προγράμματος από το Laboratory for Atmospheric and Space Physics του University of Colorado Boulder, τα δεδομένα αυτά είχαν τεράστιο αντίκτυπο στον τομέα της διαστημικής φυσικής. Η ομάδα εξέτασε στενά πώς ο ηλιακός άνεμος – ένα συνεχές ρεύμα φορτισμένων σωματιδίων – και οι ηλιακές καταιγίδες απογυμνώνουν συνεχώς τον πλανήτη από τα αέρια του.
Η διαδικασία αυτή έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή του Άρη από έναν δυνητικά κατοικήσιμο κόσμο στον σημερινό ψυχρό και άνυδρο πλανήτη. Μάλιστα, το σκάφος ήταν το μοναδικό που μπορούσε να λαμβάνει ταυτόχρονες μετρήσεις τόσο της ηλιακής δραστηριότητας όσο και της ατμοσφαιρικής αντίδρασης.
Η εμφάνιση του σέλαος και το φαινόμενο του sputtering
Μία από τις πιο εντυπωσιακές ανακαλύψεις αφορούσε τον εντοπισμό διαφόρων τύπων σέλαος, τα οποία φωτίζουν τον ουρανό όταν ενεργητικά σωματίδια βυθίζονται στην ατμόσφαιρα, βομβαρδίζοντας αέρια και κάνοντάς τα να λάμπουν. Η επιστημονική ομάδα απέδειξε ότι τα πρωτόνια δημιουργούν εντελώς νέα είδη σέλαος. Σε αντίθεση με τη Γη, όπου τα πρωτονιακά σέλαα περιορίζονται σε πολύ μικρές περιοχές κοντά στους πόλους, στον Άρη μπορούν να εμφανιστούν κυριολεκτικά παντού, προσφέροντας ένα μοναδικό φαινόμενο αλληλεπίδρασης.
Για να κατανοηθεί καλύτερα πώς χάθηκε το μεγαλύτερο μέρος της ατμόσφαιρας, η αποστολή MAVEN μέτρησε το φαινόμενο του sputtering για πρώτη φορά σε οποιονδήποτε πλανήτη. Οι ειδικοί το πέτυχαν παρατηρώντας το αργό, ένα ευγενές αέριο που σπάνια αντιδρά με άλλα συστατικά. Ο μόνος σημαντικός τρόπος απομάκρυνσής του είναι μέσω του sputtering, μιας βίαιης διαδικασίας όπου ιόντα συγκρούονται στην ατμόσφαιρα με τόσο υψηλές ταχύτητες, ώστε εκτοξεύουν μόρια αερίου έξω από αυτήν, θυμίζοντας την πτώση μιας οβίδας σε μια πισίνα με νερό.
Χρησιμοποιώντας δεδομένα έντεκα ετών, η ομάδα αποκάλυψε την παρουσία αυτού του φαινομένου σε μεγάλα υψόμετρα, ακριβώς στα σημεία όπου τα ενεργητικά σωματίδια προσέκρουαν, καταγράφοντας τη δράση σε πραγματικό χρόνο.
Αρειανοί κυκλώνες σκόνης και παρακολούθηση κομητών
Το 2018, μια σειρά από σφοδρές καταιγίδες σκόνης δημιούργησε ένα τόσο τεράστιο νέφος που περιέβαλε ολόκληρο τον πλανήτη. Οι αναλύσεις της ομάδας έδειξαν ότι η θέρμανση από αυτές τις παγκόσμιες καταιγίδες μπορεί να ανυψώσει τα μόρια νερού πολύ ψηλότερα στην ατμόσφαιρα από ό,τι συνήθως, οδηγώντας σε μια ξαφνική αύξηση της απώλειας νερού προς το διάστημα.
Πέρα από την αυστηρά πλανητική επιστήμη, ο εξοπλισμός συνέβαλε επίσης στην προσπάθεια παρατήρησης του κομήτη 3I/ATLAS. Οι επιστήμονες σχεδίασαν μια νέα εκστρατεία παρατήρησης, λαμβάνοντας πολλαπλές εικόνες του κομήτη σε διάφορα μήκη κύματος και τραβώντας εικόνες υψηλής ανάλυσης UV για να εντοπίσουν το υδρογόνο, βοηθώντας στην κατανόηση της σύνθεσης και της ιστορίας του.
Η ανεκτίμητη κληρονομιά στα δίκτυα επικοινωνίας
Κατά τη διάρκεια της ζωής της, η αποστολή MAVEN παρήγαγε περισσότερες από οκτακόσιες επιστημονικές δημοσιεύσεις, αλλά η αξία της δεν περιορίστηκε μόνο στη βασική έρευνα. Το σκάφος, το οποίο κατασκευάστηκε από την Lockheed Martin Space και τελούσε υπό τη διαχείριση του Goddard Space Flight Center με την υποστήριξη του Jet Propulsion Laboratory, υπήρξε καθοριστικός παίκτης στο Mars Relay Network.
Η προσφορά που είχε η αποστολή MAVEN στο δίκτυο επικοινωνιών επέτρεψε την ταχύτατη αναμετάδοση κρίσιμων δεδομένων από τα ρόβερ επιφάνειας πίσω στη Γη και κατέχει μέχρι σήμερα το απόλυτο ρεκόρ του ηλιακού συστήματος για τα περισσότερα δεδομένα που αναμεταδόθηκαν από άλλον πλανήτη μέσα σε μία μόνο ημέρα. Το τέλος αυτής της διαδρομής σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας τεράστιας τεχνολογικής επιτυχίας, αφήνοντας μια παρακαταθήκη γνώσεων που θα τροφοδοτεί την επιστημονική έρευνα για τις επόμενες δεκαετίες.
