Η NASA στρέφεται στις ιδιωτικές διαστημικές εταιρείες αναζητώντας τρόπο να παρατείνει τη ζωή του Hubble, ενός από τα σημαντικότερα επιστημονικά τηλεσκόπια στην ιστορία της αστρονομίας.
Ο αμερικανικός οργανισμός απηύθυνε επίσημη πρόσκληση στη διαστημική βιομηχανία για την εξέταση αποστολών που θα μπορούσαν να ανυψώσουν την τροχιά του τηλεσκοπίου, να αναβαθμίσουν τα συστήματά του ή να εξασφαλίσουν την ασφαλή απομάκρυνσή του από το Διάστημα όταν ολοκληρωθεί η λειτουργία του.
Η νέα πρωτοβουλία της NASA ανακοινώθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2026, καθώς οι τελευταίοι υπολογισμοί της NASA δείχνουν ότι, χωρίς εξωτερική παρέμβαση, το Hubble είναι πιθανό να εισέλθει στην ατμόσφαιρα της Γης το 2033 ή το 2034. Ο οργανισμός θεωρεί ότι οποιαδήποτε αποστολή παράτασης της ζωής του θα πρέπει να πραγματοποιηθεί έως το 2032. Οι ενδιαφερόμενες εταιρείες έχουν περιθώριο μέχρι τις 30 Νοεμβρίου να παρουσιάσουν τις τεχνολογικές δυνατότητες και τις προσεγγίσεις τους.
Γιατί το Hubble χάνει σταδιακά ύψος
Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble εκτοξεύτηκε στις 24 Απριλίου 1990 με το διαστημικό λεωφορείο Discovery και βρίσκεται σε χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη εδώ και περισσότερο από 36 χρόνια.
Παρότι κινείται εκατοντάδες χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια του πλανήτη, εξακολουθεί να επηρεάζεται από τα εξαιρετικά αραιά στρώματα της ανώτερης ατμόσφαιρας. Η ατμοσφαιρική αντίσταση μειώνει σταδιακά την τροχιακή του ενέργεια, οδηγώντας σε απώλεια ύψους.
Το Hubble δεν διαθέτει δικό του σύστημα πρόωσης για να αντισταθμίζει αυτή την απώλεια. Στο παρελθόν, η NASA μπορούσε να αυξάνει το ύψος της τροχιάς του με τη βοήθεια διαστημικών λεωφορείων, όμως η τελευταία τέτοια παρέμβαση πραγματοποιήθηκε το 2002.
Σήμερα το τηλεσκόπιο βρίσκεται σε ύψος περίπου 470 χιλιομέτρων. Εάν συνεχίσει να χάνει ύψος, τελικά θα εισέλθει στα πυκνότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Ανάλυση της NASA από τον Ιούλιο του 2026 υπολογίζει πιθανότητα 10% επανεισόδου έως τον Σεπτέμβριο του 2032 και 50% έως τον Δεκέμβριο του 2033. Οι εκτιμήσεις ενδέχεται να μεταβληθούν, μεταξύ άλλων λόγω της ηλιακής δραστηριότητας που επηρεάζει την πυκνότητα της ανώτερης ατμόσφαιρας.
Τρεις πιθανές αποστολές για το διαστημικό τηλεσκόπιο
Η NASA δημοσίευσε επίσημο Request for Information, ζητώντας από επιχειρήσεις του διαστημικού κλάδου να παρουσιάσουν τις δυνατότητές τους για τρεις διαφορετικές κατηγορίες αποστολών.
Η πρώτη αφορά τη σύνδεση ενός ειδικού διαστημοπλοίου με το Hubble και την ανύψωση της τροχιάς του σε τουλάχιστον 600 χιλιόμετρα. Μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε να καθυστερήσει σημαντικά την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα.
Η δεύτερη επιλογή προβλέπει εργασίες συντήρησης ή αναβάθμισης, ώστε να βελτιωθεί η λειτουργία των συστημάτων του και να αντιμετωπιστούν προβλήματα που προκαλεί η ηλικία του εξοπλισμού.
Η τρίτη αφορά μια ελεγχόμενη αποστολή απόσυρσης, με ασφαλή επανείσοδο στην ατμόσφαιρα ή μεταφορά σε κατάλληλη τροχιά απομάκρυνσης.
Οι ενδιαφερόμενες εταιρείες καλούνται να παρουσιάσουν στοιχεία για το κόστος, το χρονοδιάγραμμα, την τεχνική ετοιμότητα και τους κινδύνους κάθε λύσης.
Η πρόσκληση δεν αποτελεί ανάθεση σύμβασης. Η NASA δεν έχει επιλέξει ανάδοχο ούτε έχει δεσμευτεί να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένη αποστολή.
Ο Jared Isaacman και η παλαιότερη πρόταση της SpaceX
Η αναζήτηση εμπορικής λύσης συνδέεται με μια πρωτοβουλία που είχε εξεταστεί ήδη το 2022.
Τότε, ο Jared Isaacman, επιχειρηματίας και ιδιώτης αστροναύτης, είχε προτείνει συνεργασία με τη SpaceX για την ανύψωση της τροχιάς του Hubble χρησιμοποιώντας διαστημόπλοιο Dragon.
Η NASA και η SpaceX πραγματοποίησαν μελέτη σκοπιμότητας, εξετάζοντας τις τεχνικές προκλήσεις μιας τέτοιας αποστολής. Ωστόσο, ο οργανισμός αποφάσισε το 2024 να μην προχωρήσει εκείνη την περίοδο, καθώς οι διαθέσιμες προτάσεις δεν είχαν ωριμάσει επαρκώς.
Ο Isaacman βρίσκεται πλέον στη θέση του διοικητή της NASA και επαναφέρει το ζήτημα με νέα πρόσκληση προς τον ιδιωτικό τομέα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η παράταση λειτουργίας ενός ήδη υπάρχοντος επιστημονικού εξοπλισμού αξίζει να εξεταστεί, εφόσον μπορεί να επιτευχθεί με αποδεκτό κόστος και χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο το τηλεσκόπιο.
Γιατί το Hubble παραμένει σημαντικό παρά το James Webb
Παρότι το Hubble βρίσκεται σε λειτουργία από το 1990, εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο παραγωγικά αστρονομικά παρατηρητήρια.
Έχει πραγματοποιήσει περισσότερες από 1,7 εκατομμύρια παρατηρήσεις, ενώ τα δεδομένα του έχουν αξιοποιηθεί σε περισσότερες από 23.000 επιστημονικές δημοσιεύσεις.
Η επιστημονική σημασία του δεν περιορίζεται στις εντυπωσιακές φωτογραφίες γαλαξιών και νεφελωμάτων. Το Hubble προσφέρει παρατηρήσεις σε υπεριώδη, ορατά και εγγύς υπέρυθρα μήκη κύματος, επιτρέποντας τη μελέτη αστρικών πληθυσμών, γαλαξιών και ατμοσφαιρών εξωπλανητών.
Το James Webb Space Telescope δεν αντικαθιστά πλήρως αυτές τις δυνατότητες, καθώς έχει σχεδιαστεί κυρίως για παρατηρήσεις στο υπέρυθρο φάσμα.
Η NASA εκτιμά ότι η διατήρηση του Hubble μπορεί να καλύψει σημαντικές επιστημονικές ανάγκες μέχρι να καταστεί διαθέσιμο ένα μελλοντικό μεγάλο παρατηρητήριο, όπως το Habitable Worlds Observatory.
Το επόμενο βήμα για τη NASA
Η προθεσμία υποβολής πληροφοριών λήγει στις 30 Νοεμβρίου 2026, στις 15:00 ώρα ανατολικής ακτής των ΗΠΑ.
Οι απαντήσεις θα επιτρέψουν στη NASA να αξιολογήσει εάν υπάρχουν εμπορικά διαστημικά οχήματα ικανά να προσεγγίσουν, να συνδεθούν και να μετακινήσουν με ασφάλεια το Hubble.
Ακόμη και μια επιτυχημένη ανύψωση της τροχιάς δεν θα εξασφάλιζε απεριόριστη λειτουργία, καθώς τα ηλεκτρονικά, τα όργανα και τα συστήματα προσανατολισμού συνεχίζουν να γερνούν.
Ωστόσο, η εξέλιξη της ρομποτικής συντήρησης δορυφόρων δημιουργεί πλέον δυνατότητες που δεν ήταν διαθέσιμες όταν αποσύρθηκαν τα διαστημικά λεωφορεία. Η NASA εξετάζει εάν αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν ώστε το Hubble να συνεχίσει τις επιστημονικές παρατηρήσεις του για περισσότερα χρόνια.
