Το πολύπριζο προστασίας μπορεί να συνεχίζει να τροφοδοτεί κανονικά τον υπολογιστή, την τηλεόραση και τις υπόλοιπες συσκευές σου, ενώ στην πραγματικότητα έχει ήδη χάσει μέρος ή ακόμη και το σύνολο της προστασίας του από υπερτάσεις. Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο στοιχείο στη φθορά αυτών των συσκευών. Συχνά δεν υπάρχει κανένα εμφανές σημάδι ότι κάτι έχει αλλάξει.
Τα περισσότερα οικιακά surge protectors βασίζονται σε εξαρτήματα που ονομάζονται MOV – Metal Oxide Varistors. Ο ρόλος τους είναι να περιορίζουν τις απότομες αυξήσεις της τάσης και να διοχετεύουν την περίσσεια ενέργειας μακριά από τον ευαίσθητο ηλεκτρονικό εξοπλισμό.
Το πρόβλημα είναι ότι κάθε τέτοιο περιστατικό αφήνει το αποτύπωμά του.
Τι συμβαίνει μέσα σε ένα surge protector
Ένα MOV λειτουργεί ουσιαστικά ως αναλώσιμο στοιχείο προστασίας.
Σε κανονικές συνθήκες παρουσιάζει μεγάλη αντίσταση. Όταν όμως η τάση ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο όριο, αντιδρά εξαιρετικά γρήγορα και περιορίζει την τάση που φτάνει στις συνδεδεμένες συσκευές.
Κάθε φορά που απορροφά την ενέργεια μιας υπέρτασης, όμως, υφίσταται καταπόνηση.
Μία μεγάλη υπέρταση μπορεί να προκαλέσει σημαντική φθορά. Πολλές μικρότερες μπορούν να δημιουργήσουν σταδιακά το ίδιο αποτέλεσμα.
Κάποια στιγμή το πολύπριζο προστασίας μπορεί να φτάσει σε σημείο όπου δεν διαθέτει πλέον την αρχική ικανότητα προστασίας.
Και το κρίσιμο είναι ότι οι πρίζες του μπορεί να συνεχίσουν να παρέχουν κανονικά ρεύμα.
Κοίτα την ένδειξη Protected
Γι’ αυτό η σημαντικότερη ένδειξη πάνω σε ένα καλό surge protector δεν είναι απαραίτητα το φωτιζόμενο power button.
Είναι η λυχνία που συνήθως γράφει Protected, Protection Present ή κάποια αντίστοιχη ένδειξη.
Ανάλογα με τον κατασκευαστή, αν αυτή η λυχνία σβήσει μπορεί να σημαίνει ότι το κύκλωμα προστασίας έχει εξαντληθεί ή παρουσιάζει βλάβη και η συσκευή πρέπει να αντικατασταθεί.
Σε ορισμένα καλύτερα μοντέλα υπάρχει και automatic shutoff. Αν το κύκλωμα προστασίας πάψει να λειτουργεί, το surge protector κόβει εντελώς την παροχή στις πρίζες του, ώστε να μην δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι οι συνδεδεμένες συσκευές εξακολουθούν να προστατεύονται.
Γι’ αυτό έχει σημασία να γνωρίζεις τι ακριβώς σημαίνουν τα LEDs του δικού σου μοντέλου και όχι απλώς να ελέγχεις αν «ανάβει».
Όχι, δεν υπάρχει κανόνας των πέντε ετών
Συχνά θα διαβάσεις ότι ένα πολύπριζο προστασίας πρέπει να αντικαθίσταται κάθε τρία έως πέντε χρόνια.
Μπορεί να είναι ένας πρακτικός κανόνας για κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτα για το ιστορικό της συσκευής του, αλλά δεν αποτελεί τεχνική ημερομηνία λήξης.
Ένα surge protector που χρησιμοποιείται για χρόνια σε ένα σταθερό ηλεκτρικό δίκτυο μπορεί να βρίσκεται σε πολύ διαφορετική κατάσταση από ένα άλλο που έχει δεχθεί δεκάδες υπερτάσεις μέσα σε καταιγίδες ή προβλήματα του δικτύου.
Η διάρκεια ζωής εξαρτάται από τον σχεδιασμό του, την ενέργεια που μπορεί να διαχειριστεί, τις υπερτάσεις που έχει ήδη αντιμετωπίσει και το ίδιο το ηλεκτρικό περιβάλλον.
Αν δεν γνωρίζεις πόσο παλιό είναι, δεν διαθέτει λειτουργική ένδειξη προστασίας και δεν έχεις τρόπο να επιβεβαιώσεις την κατάστασή του, η αντικατάσταση είναι συνήθως η πιο λογική επιλογή – ειδικά αν πάνω του βρίσκονται ακριβές συσκευές.
Μην μπερδεύεις το πολύπριζο με surge protector
Εξωτερικά μπορεί να είναι σχεδόν πανομοιότυπα. Ένα απλό power strip, όμως, προσθέτει κυρίως περισσότερες πρίζες. Δεν σημαίνει ότι διαθέτει προστασία από υπερτάσεις.
Ένα πραγματικό πολύπριζο προστασίας πρέπει να αναφέρει ξεκάθαρα ότι διαθέτει surge protection και συνήθως να δίνει τεχνικά στοιχεία για την προστασία που παρέχει.
Το joule rating είναι ένας από τους βασικούς αριθμούς που συναντάμε σε τέτοια προϊόντα και περιγράφει την ποσότητα ενέργειας που έχει σχεδιαστεί να απορροφήσει το σύστημα προστασίας πριν υποβαθμιστεί.
Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται ως μοναδικό κριτήριο αγοράς. Σημαντικές είναι επίσης οι ενδείξεις κατάστασης, η ποιότητα κατασκευής, η γείωση και οι πιστοποιήσεις του προϊόντος.
Πότε το αλλάζεις χωρίς δεύτερη σκέψη
Αν το Protected LED έχει σβήσει και οι οδηγίες του κατασκευαστή αναφέρουν ότι αυτό σημαίνει απώλεια προστασίας, η συσκευή πρέπει να αντικατασταθεί.
Το ίδιο ισχύει αν υπάρχουν σημάδια υπερθέρμανσης, αλλαγή χρώματος στο πλαστικό, ρωγμές, λιωμένα σημεία, μυρωδιά καμένου, ασυνήθιστος θόρυβος ή κατεστραμμένο καλώδιο.
Μετά από σοβαρό περιστατικό υπέρτασης αξίζει επίσης να ελέγχεται άμεσα η κατάσταση του πολύπριζου προστασίας, ακόμη και αν εξωτερικά φαίνεται άθικτο.
Και υπάρχει ένα όριο που πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ένα συνηθισμένο plug-in surge protector δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι σε άμεσο κεραυνικό πλήγμα. Για σοβαρότερη προστασία απαιτείται σωστό σύστημα γείωσης και, όπου χρειάζεται, προστασία υπέρτασης σε επίπεδο ηλεκτρικού πίνακα.
Προσοχή στις συσκευές μεγάλης κατανάλωσης
Ένα ακόμη συχνό λάθος είναι η σύνδεση συσκευών με πολύ μεγάλη κατανάλωση σε κοινά πολύπριζα.
Ηλεκτρικές θερμάστρες και άλλες ισχυρές αντιστάσεις μπορούν να τραβούν μεγάλο συνεχές ρεύμα. Αν ξεπεραστούν τα όρια του πολύπριζου ή της εγκατάστασης, υπάρχει κίνδυνος υπερθέρμανσης και πυρκαγιάς.
Το γεγονός ότι υπάρχουν ελεύθερες πρίζες δεν σημαίνει ότι μπορείς να χρησιμοποιήσεις όλες ταυτόχρονα με οποιοδήποτε φορτίο.
Το πολύπριζο προστασίας είναι ένα σχετικά φθηνό εξάρτημα που συχνά βρίσκεται ανάμεσα στο ηλεκτρικό δίκτυο και εξοπλισμό αξίας χιλιάδων ευρώ. Γι’ αυτό δεν έχει νόημα να θεωρείται μόνιμη αγορά.
Έλεγξε την ένδειξη προστασίας, γνώριζε περίπου την ηλικία του, ακολούθησε τις οδηγίες του κατασκευαστή και αντικατάστησέ το όταν υπάρχει αμφιβολία για την κατάστασή του. Γιατί το ότι εξακολουθεί να δίνει ρεύμα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι εξακολουθεί και να προστατεύει.
