Η αλματώδης ανάπτυξη που καταγράφει η AI στην καθημερινότητά μας έχει οδηγήσει πολλούς γονείς και εκπαιδευτικούς στο αυθαίρετο συμπέρασμα ότι η αδιάλειπτη πρόσβαση σε προηγμένα ψηφιακά εργαλεία βοηθά τους μαθητές να μάθουν γρηγορότερα και αποτελεσματικότερα. Πολλοί ήταν εκείνοι που έσπευσαν να εξασφαλίσουν στα παιδιά τους συνδρομές σε δημοφιλή chatbots, θεωρώντας ότι έτσι τους προσφέρουν ένα σημαντικό εκπαιδευτικό πλεονέκτημα. Ωστόσο, μια νέα, εκτενής παγκόσμια έρευνα του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD) έρχεται να καταρρίψει πλήρως αυτόν τον μύθο, αποδεικνύοντας ότι η υπερβολική εξάρτηση από την τεχνολογία μπορεί να φέρει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα από τα προσδοκώμενα.
Τα αποκαλυπτικά στοιχεία της έρευνας PISA
Τα νεότερα δεδομένα του προγράμματος PISA βασίστηκαν σε ένα τεράστιο δείγμα 760.000 μαθητών από 91 διαφορετικές χώρες, προσφέροντας μια εξαιρετικά αντιπροσωπευτική εικόνα για το πώς η AI επηρεάζει την εκπαιδευτική διαδικασία. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι μαθητές που χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σε καθημερινή βάση σημειώνουν αισθητά χαμηλότερες βαθμολογίες στα σταθμισμένα τεστ σε σύγκριση με τους συμμαθητές τους.
Συγκεκριμένα, στις δοκιμασίες των φυσικών επιστημών, οι καθημερινοί χρήστες βρέθηκαν να υστερούν έως και κατά 28 μονάδες. Σύμφωνα με τους αναλυτές του ΟΟΣΑ, αυτή η βαθμολογική απόκλιση ισοδυναμεί με την απώλεια περίπου ενάμιση χρόνου σχολικής εκπαίδευσης. Παρόλα αυτά, η εικόνα δεν είναι απολύτως αφοριστική, καθώς η λύση δεν φαίνεται να βρίσκεται σε μια οριζόντια απαγόρευση.
Η χρυσή τομή της λελογισμένης χρήσης
Τα στοιχεία της μελέτης αποκαλύπτουν μια ενδιαφέρουσα διακύμανση: οι μαθητές που χρησιμοποιούν την AI με μέτρο, δηλαδή μία με δύο φορές την εβδομάδα, σημειώνουν υψηλότερες επιδόσεις τόσο από εκείνους που τη χρησιμοποιούν καθημερινά όσο και από εκείνους που δεν την αγγίζουν καθόλου. Η ουσιαστική διαφορά εντοπίζεται στον σκοπό για τον οποίο επιστρατεύεται η τεχνολογία.
Όσοι μαθητές αξιοποιούν τα ψηφιακά εργαλεία για να κατανοήσουν σε βάθος μια νέα έννοια ή μια διαδικασία αποδίδουν πολύ καλύτερα από εκείνους που τα χρησιμοποιούν απλώς για να ολοκληρώσουν γρήγορα τις σχολικές τους εργασίες. Μάλιστα, στις σχολικές τάξεις όπου οι εκπαιδευτικοί ζητούν τακτικά από τους μαθητές να κρίνουν και να αμφισβητούν τις απαντήσεις που παράγει η τεχνητή νοημοσύνη, οι επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες σημείωσαν άνοδο κατά 13 μονάδες, γεγονός που μεταφράζεται σε επιπλέον πρόοδο περίπου εξαμήνου.
Η νοητική προσπάθεια και οι διεθνείς πολιτικές
Ο Αντρέας Σλάιχερ, επικεφαλής του τομέα εκπαίδευσης του OECD , υπογραμμίζει ότι η AI λειτουργεί ευεργετικά μόνο όταν απαιτεί και ενισχύει τη νοητική προσπάθεια του μαθητή. Το ζητούμενο είναι η τεχνολογία να υποστηρίζει τη μαθησιακή διαδικασία -το πώς και το γιατί- και όχι να υποκαθιστά τη σκέψη προσφέροντας έτοιμα αποτελέσματα.
Σήμερα, το 86% των μαθητών παγκοσμίως χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για σχολικές εργασίες τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, αν και οι συνήθειες διαφέρουν δραματικά από περιοχή σε περιοχή. Για παράδειγμα, σχεδόν το 40% των μαθητών στην Ιαπωνία δηλώνει ότι σπάνια χρησιμοποιεί τέτοια εργαλεία, ενώ στο Βιετνάμ το αντίστοιχο ποσοστό πέφτει μόλις στο 4%.
Απέναντι σε αυτά τα δεδομένα, τα εκπαιδευτικά ιδρύματα και οι φορείς χαράζουν ήδη νέες στρατηγικές. Στη Νέα Υόρκη εφαρμοστήκαν ήδη περιορισμοί στη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τις μικρότερες βαθμίδες εκπαίδευσης, ενώ κορυφαία πανεπιστήμια, όπως το MIT, προχωρούν στον ανασχεδιασμό των προγραμμάτων σπουδών τους, δεδομένου ότι τα σύγχρονα μοντέλα μπορούν πλέον να επιλύσουν τις περισσότερες προπτυχιακές ασκήσεις.
Ο σωστός ρόλος της τεχνολογίας στη μάθηση
Τα ευρήματα της έρευνας ξεκαθαρίζουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί από μόνη της ούτε πανάκεια ούτε καταστροφή για την εκπαίδευση. Η ειδοποιός διαφορά κρύβεται στη νοοτροπία του χρήστη. Όταν τα ψηφιακά αυτά εργαλεία αντιμετωπίζονται ως ένας διαδραστικός, ψηφιακός μέντορας που απαντά σε διευκρινιστικές ερωτήσεις, αναλύει δύσκολες έννοιες και προκαλεί τον μαθητή να σκέφτεται κριτικά, η μαθησιακή εμπειρία αναβαθμίζεται ουσιαστικά. Αντίθετα, η μετατροπή τους σε μηχανή αυτόματης παραγωγής ετοίμων απαντήσεων σταδιακά αδρανεί τη σκέψη και οδηγεί σε αισθητή υποχώρηση των μαθησιακών δυνατοτήτων.
