Το EU Kids Act ετοιμάζεται να ανοίξει μία από τις μεγαλύτερες συζητήσεις των τελευταίων ετών γύρω από την πρόσβαση των παιδιών στην τεχνολογία, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει αυστηρούς ηλικιακούς περιορισμούς όχι μόνο στα social media, αλλά και σε online games, video platforms και AI chatbots.
Η πρόταση, που αναμένεται να παρουσιαστεί επίσημα στις 17 Σεπτεμβρίου, προβλέπει ουσιαστικά ότι παιδιά κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να δημιουργούν κανονικούς προσωπικούς λογαριασμούς σε υπηρεσίες υψηλού κινδύνου. Για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών προβλέπονται περιορισμένα «mini accounts» με γονική έγκριση και αυστηρότερες λειτουργίες ασφαλείας.
Η πρόταση δεν είναι ακόμη νόμος. Θα πρέπει να περάσει από διαπραγματεύσεις μεταξύ των 27 κρατών-μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου πριν αποκτήσει τελική μορφή.
Όχι μόνο social media
Το σημαντικότερο στοιχείο του EU Kids Act είναι ότι το πεδίο εφαρμογής του είναι πολύ ευρύτερο από μια απλή απαγόρευση Instagram ή TikTok.
Το προσχέδιο καλύπτει social media, video-sharing platforms, online games και AI chatbots ή companions που μπορεί να αλληλεπιδρούν προσωπικά με ανήλικους χρήστες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζει έτσι το πρόβλημα ως συνολικό ζήτημα σχεδιασμού ψηφιακών υπηρεσιών και όχι μόνο ως θέμα χρόνου μπροστά στην οθόνη.
Η συζήτηση αφορά πλέον addictive design, recommendation algorithms, ιδιωτικά μηνύματα από αγνώστους, AI companions και εργαλεία που μπορούν να δίνουν συμβουλές για προσωπικά ή ψυχολογικά ζητήματα.
Τι θα ισχύει ανά ηλικία
Το EU Kids Act ακολουθεί κλιμακωτή προσέγγιση.
Για παιδιά κάτω των 13 ετών, η δημιουργία προσωπικών λογαριασμών στις συγκεκριμένες υπηρεσίες θα περιορίζεται δραστικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορεί να υπάρχει πρόσβαση μόνο μέσω λογαριασμού που ελέγχεται από γονέα ή κηδεμόνα.
Από τα 13 έως τα 15, τα παιδιά θα μπορούν να αποκτούν περιορισμένους λογαριασμούς με γονική συναίνεση και αυστηρότερες ρυθμίσεις.
Από τα 15 και μετά θα επιτρέπεται ευρύτερη πρόσβαση, αλλά οι πλατφόρμες θα συνεχίσουν να έχουν υποχρεώσεις safety-by-design για όλους τους χρήστες κάτω των 18 ετών.
Τέλος στο infinite scroll για ανηλίκους;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία αφορά τον ίδιο τον σχεδιασμό των εφαρμογών.
Το προσχέδιο προβλέπει περιορισμούς σε χαρακτηριστικά όπως infinite scrolling, autoplay, τεχνητές ειδοποιήσεις και ορισμένα reward mechanisms που έχουν σχεδιαστεί ώστε να αυξάνουν τον χρόνο παραμονής.
Τα recommendation systems θα πρέπει επίσης να αποφεύγουν ακραία engagement-driven «rabbit holes», ενώ οι λογαριασμοί ανηλίκων θα πρέπει να είναι περισσότερο ιδιωτικοί από προεπιλογή.
Παράλληλα, άγνωστοι χρήστες θα πρέπει να έχουν περιορισμένη δυνατότητα επικοινωνίας με ανηλίκους.
Το AI μπαίνει για πρώτη φορά τόσο καθαρά στη συζήτηση
Το EU Kids Act αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή βάζει στο ίδιο ρυθμιστικό κάδρο τα AI chatbots και companions.
Η ανησυχία της Επιτροπής δεν αφορά μόνο ακατάλληλο περιεχόμενο, αλλά και τη δυνατότητα δημιουργίας συναισθηματικής εξάρτησης ή την παροχή συμβουλών σε ευάλωτους ανηλίκους.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν είναι υποχρεωμένη να αποδέχεται addictive features, αλγοριθμική ώθηση παιδιών προς όλο και πιο ακραίο περιεχόμενο ή τη χρήση φωτογραφιών κοριτσιών για AI-generated sexualized images.
Αυτό δείχνει ότι οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν πλέον την παιδική ασφάλεια και τη generative AI ως ενιαίο regulatory πρόβλημα.
Age verification για όλους
Για να λειτουργήσουν οι περιορισμοί, οι εταιρείες θα πρέπει να γνωρίζουν αν ένας χρήστης είναι πράγματι ανήλικος.
Το EU Kids Act προβλέπει age verification για νέους λογαριασμούς, χρησιμοποιώντας είτε ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας είτε συμβατές εθνικές μεθόδους.
Εδώ όμως εμφανίζεται ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της πρότασης: πώς επαληθεύεται η ηλικία χωρίς να δημιουργείται ένα σύστημα υπερβολικής συλλογής προσωπικών δεδομένων.
Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των παιδιών και στην ιδιωτικότητα θα είναι πιθανότατα ένα από τα πιο έντονα σημεία της επερχόμενης νομοθετικής διαπραγμάτευσης.
Πρόστιμα έως 6% του παγκόσμιου τζίρου
Η Επιτροπή δεν θέλει οι υποχρεώσεις να παραμείνουν απλές συστάσεις.
Το προσχέδιο προβλέπει δυνατότητα επιβολής προστίμων που μπορούν να φτάσουν έως και το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης.
Αυτό σημαίνει ότι για εταιρείες όπως Meta, Google ή άλλους τεχνολογικούς κολοσσούς οι οικονομικές συνέπειες θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σημαντικές.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Εφόσον το EU Kids Act εγκριθεί στην τελική του μορφή, οι κανόνες θα αφορούν και την Ελλάδα ως κράτος-μέλος της ΕΕ.
Η χώρα μας βρίσκεται ήδη μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών που έχουν συζητήσει ή προωθήσει αυστηρότερους κανόνες για την πρόσβαση ανηλίκων στα social media.
Το σημαντικό όμως είναι ότι η ευρωπαϊκή πρόταση επιχειρεί να δημιουργήσει ενιαίο πλαίσιο, ώστε κάθε χώρα να μην εφαρμόζει διαφορετική ηλικία, διαφορετικό σύστημα επαλήθευσης και διαφορετικές υποχρεώσεις για τις ίδιες πλατφόρμες.
Η μεγάλη αλλαγή του EU Kids Act είναι ακριβώς αυτή: η Ευρώπη δεν συζητά πλέον μόνο αν τα παιδιά περνούν πολλές ώρες στο TikTok.
Συζητά αν ολόκληρο το digital environment – από τα social feeds μέχρι τα AI companions – πρέπει να σχεδιάζεται διαφορετικά όταν ο χρήστης είναι παιδί.
