Η τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική έφτασε το 2026 σε μία από τις μεγαλύτερες εκτάσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ, παρά τη σταδιακή ανάκαμψη του προστατευτικού στρώματος της ατμόσφαιρας. Η NASA δημοσίευσε στις 9 Νοεμβρίου νέα δορυφορική οπτικοποίηση, αποτυπώνοντας την εξέλιξη του φαινομένου και τη σημαντική επέκτασή του κατά τη φετινή περίοδο. Στις 18 Σεπτεμβρίου, η τρύπα του όζοντος κάλυψε 27,1 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, φτάνοντας στο μεγαλύτερο ημερήσιο μέγεθός της για το 2026.
Η νέα δημοσίευση του NASA Earth Observatory έρχεται μετά την ανακοίνωση των βασικών επιστημονικών αποτελεσμάτων από τη NASA και τη NOAA στις 4 Νοεμβρίου. Σύμφωνα με τις μετρήσεις, η τρύπα του όζοντος ήταν η έβδομη μεγαλύτερη σε μέση εποχική έκταση στα 48 χρόνια παρακολούθησης. Παρ’ όλα αυτά, οι επιστήμονες τονίζουν ότι η εξέλιξη δεν αποτελεί ένδειξη αναστροφής της μακροχρόνιας ανάκαμψης του όζοντος. Ο βασικός παράγοντας πίσω από τη φετινή μεγάλη έκταση ήταν ένας ασυνήθιστα ισχυρός πολικός στρόβιλος.
Τι αποκαλύπτει η νέα δορυφορική απεικόνιση της NASA
Η νέα ανάλυση παρουσιάζει την κατάσταση της τρύπας του όζοντος στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, όταν καταγράφηκε η μεγαλύτερη ημερήσια έκτασή της.
Στον χάρτη διακρίνονται οι περιοχές πάνω από την Ανταρκτική όπου η συγκέντρωση όζοντος έπεσε κάτω από το όριο των 220 μονάδων Dobson, το οποίο χρησιμοποιείται επιστημονικά για τον προσδιορισμό της τρύπας.
Η NASA δημοσίευσε επίσης συγκριτικές οπτικοποιήσεις από το 1979 έως το 2026, επιτρέποντας την παρακολούθηση της εξέλιξης του φαινομένου σε βάθος δεκαετιών.
Τα δεδομένα προέρχονται από διαφορετικά δορυφορικά όργανα. Για το 2026 χρησιμοποιήθηκε το OMPS του δορυφόρου NOAA-20, ενώ στις προηγούμενες δεκαετίες είχαν αξιοποιηθεί μετρήσεις από τους Nimbus-7, Aura και Suomi NPP.
Οι οπτικοποιήσεις αναδεικνύουν τόσο την έκταση όσο και την ένταση της μείωσης του όζοντος, δύο χαρακτηριστικά που δεν μεταβάλλονται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο.
Η έβδομη μεγαλύτερη τρύπα του όζοντος σε 48 χρόνια
Το μέγιστο των 27,1 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων καταγράφηκε στις 18 Σεπτεμβρίου και αντιστοιχεί περίπου στο 90% του μεγαλύτερου ημερήσιου μεγέθους που έχει παρατηρηθεί, τον Σεπτέμβριο του 2000.
Ωστόσο, η κατάταξη του 2026 στην έβδομη θέση βασίζεται στη μέση έκταση κατά την περίοδο της μέγιστης μείωσης του όζοντος, από τις 7 Σεπτεμβρίου έως τις 13 Οκτωβρίου.
Σε αυτό το διάστημα, η τρύπα του όζοντος κάλυπτε κατά μέσο όρο περίπου 25 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, έκταση μεγαλύτερη από το διπλάσιο της επιφάνειας των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η διάκριση είναι ουσιαστική, καθώς το μέγιστο μιας ημέρας δεν αποτυπώνει από μόνο του τη διάρκεια και τη συνολική ένταση του φαινομένου.
Παρότι η έκταση ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, οι φετινές μετρήσεις δεν κατέγραψαν αντίστοιχα ακραία μείωση της συγκέντρωσης όζοντος σε σύγκριση με ορισμένες προηγούμενες χρονιές.
Ο ισχυρός πολικός στρόβιλος πίσω από το φαινόμενο
Η μεγάλη επέκταση της τρύπας του όζοντος συνδέεται με τις ατμοσφαιρικές συνθήκες πάνω από την Ανταρκτική.
Ο πολικός στρόβιλος είναι ένα εκτεταμένο σύστημα ισχυρών ανέμων στη στρατόσφαιρα, το οποίο συγκρατεί εξαιρετικά ψυχρές αέριες μάζες γύρω από τον Νότιο Πόλο.
Οι χαμηλές θερμοκρασίες επιτρέπουν τον σχηματισμό πολικών στρατοσφαιρικών νεφών. Στις επιφάνειες των σωματιδίων τους πραγματοποιούνται χημικές αντιδράσεις που προετοιμάζουν ενώσεις χλωρίου και βρωμίου να καταστρέψουν το όζον όταν επιστρέψει το ηλιακό φως.
Το 2026, ο πολικός στρόβιλος ήταν ασυνήθιστα μεγάλος και ισχυρός. Σύμφωνα με τη NOAA, οι ατμοσφαιρικές διαταραχές που συνήθως αποδυναμώνουν το σύστημα ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο.
Έτσι, διατηρήθηκαν για μεγαλύτερο διάστημα οι συνθήκες που ευνοούν την καταστροφή του όζοντος.
Γιατί το όζον εξακολουθεί να ανακάμπτει
Η μεγάλη έκταση του 2026 δεν αναιρεί την πρόοδο που έχει σημειωθεί μετά την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ το 1987.
Η διεθνής συμφωνία οδήγησε στον σταδιακό περιορισμό ουσιών όπως οι χλωροφθοράνθρακες, γνωστοί ως CFCs, που χρησιμοποιούνταν ευρέως σε ψυκτικά συστήματα, αερολύματα και βιομηχανικές εφαρμογές.
Οι ουσίες αυτές μπορούν να παραμένουν στην ατμόσφαιρα για πολλές δεκαετίες. Όταν φτάνουν στη στρατόσφαιρα, η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί τη διάσπασή τους, απελευθερώνοντας χλώριο που συμμετέχει σε αντιδράσεις καταστροφής του όζοντος.
Σύμφωνα με τη NOAA, τα επίπεδα χλωρίου στην ανταρκτική στρατόσφαιρα που προέρχονται από ουσίες καταστροφής του όζοντος έχουν μειωθεί περίπου κατά το ένα τρίτο από τα υψηλότερα επίπεδά τους.
Η αποτελεσματικότητα αυτής της μείωσης αποτυπώνεται και στις εκτιμήσεις των επιστημόνων.
Ο Paul Newman, ερευνητής που συνεργάζεται επί δεκαετίες με τη NASA, εκτιμά ότι η φετινή τρύπα θα μπορούσε να ήταν περίπου 3,5 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα μεγαλύτερη, εάν οι συγκεντρώσεις των καταστροφικών ουσιών παρέμεναν στα επίπεδα του 2000.
Η NASA δίνει 1 εκατ. δολάρια για ιδέες που θα βοηθήσουν στην κατασκευή βάσης στη Σελήνη
Μεγάλη έκταση δεν σημαίνει απαραίτητα μεγαλύτερη καταστροφή
Η νέα ανάλυση υπογραμμίζει τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα στην έκταση της τρύπας και στο πόσο χαμηλά πέφτει η συγκέντρωση του όζοντος.
Στις 17 Οκτωβρίου 2026, οι μετρήσεις της NOAA πάνω από τον Νότιο Πόλο κατέγραψαν ελάχιστη συγκέντρωση 105 μονάδων Dobson.
Για σύγκριση, η χαμηλότερη τιμή που έχει καταγραφεί από αντίστοιχες μετρήσεις πάνω από τον Νότιο Πόλο ήταν 92 μονάδες Dobson τον Οκτώβριο του 2006.
Το γεγονός ότι η φετινή τρύπα ήταν εκτεταμένη αλλά όχι εξίσου βαθιά με ιστορικές ακραίες περιπτώσεις αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την αξιολόγηση της κατάστασης.
Οι επιστήμονες εξετάζουν την εξέλιξη του όζοντος σε πολυετή κλίμακα, καθώς οι διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά επηρεάζονται έντονα από τη θερμοκρασία και την ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
Πότε αναμένεται να αποκατασταθεί το στρώμα του όζοντος
Το στρώμα του όζοντος προστατεύει τη ζωή στη Γη απορροφώντας σημαντικό μέρος της επιβλαβούς υπεριώδους ακτινοβολίας του Ήλιου.
Η εξασθένησή του αυξάνει την έκθεση στην ακτινοβολία που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA και να συμβάλει στην εμφάνιση καρκίνου του δέρματος και άλλων προβλημάτων υγείας.
Παρά τις διακυμάνσεις των τελευταίων ετών, η NASA εκτιμά ότι το στρώμα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική μπορεί να επανέλθει στα επίπεδα του 1980 κατά τη δεκαετία του 2070.
Η νέα οπτικοποίηση της 9ης Νοεμβρίου αναδεικνύει ακριβώς αυτή τη διπλή εικόνα: ένα φαινόμενο που εξακολουθεί να παρουσιάζει έντονες ετήσιες μεταβολές, αλλά και μια μακροχρόνια περιβαλλοντική ανάκαμψη που συνδέεται με τον περιορισμό των ουσιών που καταστρέφουν το όζον.
